ژئوشیمی و خاستگاه زمین‌ساختی سنگ‌های آتشفشانی ترسیری شمال خوسف (شرق ایران)

نویسندگان

1 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

چکیده

منطقه مورد مطالعه در شمال خوسف در استان خراسان جنوبی و در مرز پهنه زمین‌درز سیستان با بلوک لوت واقع شده است. در این محدوده گدازه‌های متعلق به ترسیر شامل: آندزیت، کوارتز‌آندزیت، داسیت و ریولیت رخنمون دارد. بافت غالب در بیشتر نمونه‌های مطالعه شده پورفیری و گلومروپورفیری است. کانی‌های اصلی تشکیل دهنده سنگ‌های آندزیتی شامل: پلاژیوکلاز، آمفیبول و پیروکسن است که در بعضی نمونه‌ها در خمیره میکرولیتی قرار گرفته‌اند. در کوارتز‌آندزیت و داسیت‌های منطقه نیز پلاژیوکلاز، بیوتیت، آمفیبول و کوارتز به صورت فنوکریست وجود دارد. ریولیت‌ها از کوارتز، آلکالی‌فلدسپار و پلاژیوکلاز تشکیل شده‌اند. وجود بافت غربالی، منطقه‌بندی، حاشیه رشد مجدد و ماکل‌های ترکیبی و ناقص در فنوکریست‌های پلاژیوکلاز، خوردگی خلیجی و گردشدگی در بلورهای کوارتز و حاشیه واکنشی در آمفیبول‌ها نشان‌دهنده عدم تعادل حین انجماد ماگما است. سنگ‌های مورد بررسی از نظر ژئوشیمیایی، کالک‌آلکالن پتاسیم متوسط تا بالا هستند که دارای غنی‌شدگی در LILE و آنومالی منفی Nb، Ta و Ti بوده و نشان‌دهنده ماگمای مرتبط با فرورانش و متعلق به حاشیه فعال قاره‌ای است. در نمودار عناصر نادر خاکی بهنجار شده با کندریت، غنی‌شدگی گروه LREE نسبت به HREE مشاهده می‌شود که نشان می‌دهد ماگمای مادر این سنگ‌ها از ذوب بخشی گوشته غنی‌شده به وسیله سیالات مرتبط با رسوبات فرورونده منشأ گرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geochemistry and Tectonic setting of Tertiary volcanic rocks in north of Khusf (East of Iran)

نویسندگان [English]

  • Seyyed Mohammad Pourmoafi 1
  • Afieh Khajeh 1
  • Seyyed Saeid Mohammadi 2
1 Department of Geology, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The study area is located in the northern part of Khusf in Southern Khorasan province which borders the Sistan suture zone and the Lut block. Tertiary volcanic lavas outcropped in this area contain andesite, quartz andesite, dacite and rhyolite. These rocks are dominated by porphyric and glomeroporphyric textures. The essential minerals in andesitic rocks are plagioclase, amphibole and pyroxene set in microlitic groundmass in some samples. Rock forming minerals in quartz andesite and dacite include of plagioclase, biotite, amphibole and quartz phenocrysts. Rhyolites are composed of quartz, alkali feldspar and plagioclase. The presence of sieve texture, zoning, regrowthing rim, synthetic twinning in plagioclase crystals, rounded and embayed quartz and reaction rim in amphibole crystals refers to non-equilibrium condition during magma crystallization. Geochemically, the studied rocks are calc-alkaline and medium to high-K that are characterized by enrichment in LILE, the negative anomaly of Nb, Ta, Ti which indicate magma relation to subduction zone and active continental margin. Chondrite- normalized pattern shows LREE enrichment relative to HREE suggestsing the parental magma could have generated from partial melting of metasomatized mantle by fluid related to subducted sediments.

کلیدواژه‌ها [English]

  • calc-alkaline
  • Tertiary volcanic rocks
  • Calc
  • alkaline
  • active continental margin
  • North of Khusf
  • Lut block