ژئوشیمی و پتروژنز سنگ‌های آتشفشانی بخش مرکزی رشته ‌کوه بزقوش، شمال‌غرب ایران

نویسندگان

1 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران

چکیده

سنگ‌های آتشفشانی و آذرآواری سنوزوئیک گسترش چشمگیری در رشته ‌کوه بزقوش در جنوب سراب (شمال‌غرب ایران) دارند. این سنگ‌های آتشفشانی شامل: تراکی‌بازالت، تراکی‌آندزیت و آندزیت‌های مگاپورفیری با سن احتمالی ائوسن میانی هستند. بافت عمده این سنگ‌ها پورفیری است. کانی‌های تشکیل‌دهنده اصلی آنها پلاژیوکلاز، سانیدین و کلینوپیروکسن است. الگوی پراکنش عناصر کمیاب و عناصر نادر خاکی در تمام سنگ‌های آتشفشانی رشته ‌کوه بزقوش مشابه هستند و با فرورفتگی در Nb و Zr، غنی‌شدگی شدید در Ba، La، Rb و Th و تهی‌شدگی در Ti، Y و Yb نسبت به N-MORB مشخص می‌شوند. نتایج پژوهش‌های ژئوشیمیایی نشان می‌دهد که گوشته لیتوسفری منشأ سنگ‌های بزقوش، تحت تأثیر فرورانش، دچار متاسوماتیسم شده است. نقش رسوبات و محلول‌های آزاد شده از صفحه فرورانده شده، در زایش این سنگ‌ها توسط مقادیر Sm/La نسبت به Th/La و نسبت‌های Ba/Nb (>49) و Ba/Ta (>900)، آشکارمی‌شود. به نظر می‌رسد که گوشته لیتوسفری منشأ سنگ‌های آتشفشانی منطقه بزقوش به وسیله محلول‌های ناشی از فرورانش صفحه اقیانوسی نئوتتیس دچار متاسوماتیسم شده‌ باشد. سپس در اثر بالاآمدگی صفحه اقیانوسی نئوتتیس، شکست صفحه فرورونده، جدایش لایه‌ای لیتوسفر و تکتونیک کششی ایجاد شده است و باعث ذوب‌بخشی لیتوسفر گوشته‌ای متاسوماتیسم شده به وسیله فرورانش می‌شود. در نهایت، ماگمای مولد سنگ‌های آتشفشانی بزقوش به وجود آمده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geochemistry and petrogenesis of the volcanic rocks in the central part of Bozghush ranges, northwest of Iran

نویسندگان [English]

  • Eisa Azadi 1
  • Mohammad Rahgoshay 1
  • Saeid Alirezaei 1
  • Mohammad Hashem Emami 2
2 Geological Survey of Iran, Tehran, Iran
چکیده [English]

Volcanic and volcaniclastic rocks with Cenozoic age are widespread at Bozghush Mountain, south of Sarab, northwest of Iran. The composition of the studied rocks is trachybasalts, trachyandesites and megaporphyritic andesites with probable middle Eocene age(?). The main texture of these rocks is porphyritic. Plagioclase, clino-pyroxene and sanidine are the main minerals in these volcanic rocks. All volcanic sequences show similar trace element and REE patterns, with troughs in Nb, Zr, strong enrichments in Rb, Ba, Th, La and depletions in Ti, Yb, Y, relative to N-MORB, indicating a subduction-metasomatized lithospheric mantle as their melt source. On the basis of Sm/La versus Th/La diagram and Ba/Nb (>49) and Ba/Ta (>900) ratios, the influence of slab-derived sediments and fluids on the genesis of these rocks is obvious. It seems that the lithospheric mantle source beneath the Bozghush Mountain was metasomatized by subducted NeoTethys oceanic lithosphere derived fluids and subsequent slab break, delamination of the mantle lithosphere and tectonic extension due to the roll-back of the subducting Tethyan lithosphere which gave rise to decompression melting of the subduction-metasomatized lithospheric mantle and the generation of the studied rocks at Bozghush Mountain. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Megaporphyritic andesite
  • shoshonite
  • subduction zone
  • Bozghush
  • Western Alborz-Azarbaijan