مطالعه پتروگرافی و ژئوشیمی آپاتیت و سنگ‌های میزبان کانسار آهن± آپاتیت لکه-سیاه، شمال‌شرق بافق: رهیافتی در تعیین منشاء و جایگاه تکتونوماگمایی کانسارهای تیپ IOA

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 زمین شناسی, علوم پایه, دانشگاه بو علی سینا, همدان, ایران

2 زمین شناسی، علوم پایه، دانشگاه بوعلی سینا, همدان، ایران

3 زمین شناسی, علوم پایه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان, ایران

10.22108/ijp.2020.115080.1118

چکیده

منطقه لکه‌سیاه در پهنه ایران مرکزی و در فاصله 40 کیلومتری شمال‌شرقی شهرستان بافق در استان یزد واقع شده است. سنگ‌های آتشفشانی منطقه شامل ریولیت، ‌آندزیت و جریان‌های پیروکلاستی می‌باشند که بافت غالب آن‌ها پورفیری تا گلومروپورفیری است؛ در حالی که سنگ‌های آذرین درونی که به شکل استوک و دایک جایگزین شده‌اند ترکیب دیوریتی و مونزونیتی داشته و بافت آن‌ها اینترگرانولار و گرانولار می‌باشد. طبق شواهد ژئوشیمیایی این سنگ‌ها متعلق به سری ماگمایی کالک آلکالن بوده و متاآلومینوس تا پرآلومینوس هستند. الگوی توزیع عناصر نادر خاکی در کانی آپاتیت این کانسار غنی‌شدگی LREE نسبت به HREE نشان می‌دهد؛ که این الگو یکی از مشخصه‌های کانسارهای آهن تیپ کایرونا می‌باشد. همچنین غنی-شدگی از LILE و تهی‌شدگی از HFSE نیز دیده می‌شود که از ویژگی‌های شاخص ماگماتیسم پهنه‌های فرورانشی است. بر اساس میزان غلظت عناصر کمیاب و فرعی؛‌ سنگ‌های آتشفشانی و نفوذی از یک منشاء غنی شده گوشته‌ای مشتق شده و از لحاظ تکتونیکی متعلق به محدوده کمان ماگمایی می‌باشند. شواهد نشان می‌دهد که ماگمای نخستین این سنگ‌ها محصول ذوب بخشی پوسته اقیانوسی فرورونده، در پهنه‌های فرورانش جزایر کمانی و در طی بسته‌شدن حوضه اقیانوسی پروتوتتیس حاصل شده است. سیال ماگمایی کانه‌زا که حاصل عدم امتزاج ماگماهای مافیک- الترامافیک اولیه بوده، آهن و فسفر را جدا و از طریق گسل‌ها و شکستگی‌ها به سطوح بالاتر منتقل کرده است. سپس تغییر در شرایط فیزیکوشیمیایی سیال ماگمایی و اختلاط با سیالات سطحی سبب ناپایدار شدن لیگاندهای حامل فلزات و تشکیل کانه‌زایی آهن± آپاتیت در این منطقه شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of petrography and geochemistry of apatite and host rocks in the Lakeh siah iron± apatite deposit, Northeast Bafq: Implications for origin and tectonomagmatic setting of IOA-type deposits

نویسندگان [English]

  • meisam Gholipoor 1
  • Mehrdad Barati 2
  • Ebrahim Tale Fazel 3
1 Geology,Faculty of Science, Bu-Ali Sina, Hamedan, Iran
2 Geology, Faculty of Science, Bu-Ali sina, Hamedan, Iran
3 Geology, Faculty of science, Bu-Ali Sina, Hamedan, Iran
چکیده [English]

The Lakeh siah region is situated in the Central Iran Zone (CIZ) and 40 km northeast of Bafq city in Yazd province. The volcanic rocks of this area include rhyolite, andesite and pyroclastic surge with porphyry to glomero porhyric texture. Intrusive rocks have been replaced as stock and dykes with dioritic and monzonitic composition and intergranular to granular texture. Based on geochemical studies, these rocks are belong to the calc-alkaline magmatic series, metaluminous to peraluminous. The REE distribution pattern in apatite shows LREE- enrichment relative to HREE, As we see in Kiruna- type iron deposits. Also, enrichment of LILE and depletion of HFSE have been seen, which is a feature of the magmatism in the subduction zones. Based on the concentration of rare and trace elements, volcanic and intrusive rocks were derived from an enriched mantle source and were belong to magmatic arc setting. Evidences shows primary magma of these rocks have been produced from oceanic crust partial melting process, during the closure of the Proto-Tethys Ocean. Ore-bearing magmatic fluids are results of mafic to ultramafic magma immiscibility. Iron and phosphor have separated from primary magma and transferred to higher levels in faults and fractures channels. Then, iron± apatite mineralization is occur in the region by change in physicochemical conditions of ore-bearing fluids, mixing with descending water and instability of metal-bearing ligands.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lakeh siah
  • Rhyolite
  • subdution zone
  • Proto-Tethys
  • immiscibility

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 16 دی 1398
  • تاریخ دریافت: 10 بهمن 1397
  • تاریخ بازنگری: 20 آذر 1398
  • تاریخ پذیرش: 16 دی 1398