دانشگاه اصفهان پترولوژی 2228-5210 7 27 2016 09 22 The behavior of major and trace elements of the tourmaline from the Mangavai and Ganjnameh pegmatitic rocks (Hamadan area) رفتار عناصر اصلی و کمیاب کانی تورمالین در پگماتیت‌های منگاوی و گنجنامه (استان همدان) 1 24 21015 10.22108/ijp.2016.21015 FA احمد احمدی خلجی گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران زهرا طهماسبی گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران فرهاد زال گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران زهرا شعبانی گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران Journal Article 2015 08 09 The Mangavai and Ganjnameh pegmatitic rocks are part of the Alvand granitoid pluton in the Sanandaj-Sirjan zone. The composition of tourmaline in Mangavi is Schorl and that of the Ganjnameh lies in the Schorl- foitite fields. The amounts of aluminum and X-vacancy in the Ganjnameh tourmalines are more than those of Mangavi. But commonly, the main substitution of both types of tourmaline is proton production and Al increase types that Al increase; X-vacancy and Fe reduce occurred. During these substitutions, olenite and foitite, Al-tourmaline and X-vacancy have been formed, respectively. The absence of dravite and the Fe # value over 0.8 in analyzed samples indicate that the tourmalines in pegmatites are related to magmatic types. In addition, the substitution of X-vacancy and Na+Al (olenite) type of tourmaline point to its magmatic nature and so, the required elements (i.e. boron, iron, sodium and aluminum) provided by magmatic fluids. The HREE amount of the Mangavi tourmalines due to accompanied garnet are very low but in the absence of garnet, the Ganjnameh tourmaline have high levels of these elements. Although tourmalines have the extensive substitutions but do not have a tendency to absorb all rare earth elements and the greatest impact on the control of these elements in tourmaline related to paragenesis minerals. پگماتیت‌های منگاوی (جنوب‌خاوری همدان) و گنجنامه (جنوب‌باختری همدان) بخشی از تودة گرانیتوییدی الوند در پهنه سنندج-سیرجان هستند. ترکیب تورمالین‌ها در منطقه منگاوی شورل و در منطقه گنجنامه شورل-فویتیت است. در تورمالین‌های گنجنامه، مقدار Al و به تناسب با آن، مقدار جایگاه خالی X بیشتر از منطقه منگاوی است؛ اما در کل، جانشینی‌های اصلی در هر دو نوع تورمالین از انواع پروتون‌زایی و افزایش آلومینیم و جانشینی‌هایی است که در آنها افزایش Al و جایگاه خالی X و کاهش Fe روی‌می‌دهد. جانشینی نوع اول به پیدایش اولنیت منجر شده و دومی موجب پیدایش فویتیت و تورمالین‌های حاوی آلومینیم و جایگاه خالی X شده‌ است. نبود ترکیب دراویت و وجود Fe^# بیش از 8/0 در همه نمونه‌های آنالیزشده نشان‌دهنده ماگمایی‌بودن تورمالین در این پگماتیت‌هاست. افزون بر این، وجود جانشینی‌هایی از نوع جایگاه خالی X و Na+Al (سازندگان اولنیت) را می‌توان نشان‌دهنده ماگمایی‌بودن تورمالین دانست؛ زیراکه عناصر مورد نیاز تورمالین (بور، آهن، سدیم و آلومینیم) از خود سیال ماگمایی تامین‌شده‌است. مقدار HREE‌ها در تورمالین‌های منگاوی به‌علت همراهی با گارنت بسیار کم است؛ اما تورمالین‌های گنجنامه در نبود گارنت دارای مقدار بالایی از این عناصر هستند. ازاین‌رو، اگرچه تورمالین‌ها دارای جانشینی‌های گسترده‌ای هستند؛ اما تمایل چندانی به جذب عناصر ‌خاکی نادر ندارند. کانی‌های همایندِ (پاراژنز) تورمالین بیشترین ﺗﺄثیر را در کنترل مقدار عناصر ‌خاکی نادر آن دارند. https://ijp.ui.ac.ir/article_21015_959f565fcd18c593babd24374a4e4990.pdf