دانشگاه اصفهان پترولوژی 2228-5210 12 1 2021 05 22 Magma source and the evolution of Early Paleozoic (Silurian) metavolcanic rocks of Maku area (northwest of Iran): An evidence for Paleotethys drifting خاستگاه و تحولات ماگمایی سنگ‏‌های متاولکانیکِ پالئوزوییک زیرین (سیلورین) ماکو: نشانه‌ای از کافت‌زایی پالئوتتیس (شمال‏‌باختری ایران) 19 40 24703 10.22108/ijp.2020.121834.1166 FA فرزانه ولی‌نسب زرنق دانشجوی دکتری، گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران محسن مؤید استاد، گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران احمد جهانگیری استاد، گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران حاجی حسین عزیزی استاد، گروه مهندسی معدن، ، دانشکده مهندسی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران Journal Article 2020 03 06 A vast part of the Central Iranian and Alborz zones have affected by an extensional tectonic regime in the lower Paleozoic, especially the Silurian period. Due to some clear relation of lithological exposes, similar geochemical and mineralogical as well as the ages, we have compared the early Paleozoic basaltic rocks in the two key areas including Maku in the northwest and Soltan Maidan in the east of Iran. The geochemical properties demonstrate the alkaline nature and intra-plate extensional regime for these rocks. In the Maku area, despite the Soltan Maidan, magma differentiation and crustal contamination had a main role to produce different types of rocks from basalt to rhyolites. Whereas, in the Soltan Maidan,  undifferentiated basaltic rocks were floated in a large area probably it infer the fast rises of parent magma comparing to that of the Maku area due to the violent detaching in continental lithosphere led to sudden decompression on the rising mantle plumes, providing conditions for extensive partial melting. This process more highlighted on the Paleotethys drifting rate getting slower from the east to the west. This finding more be useful to understand the Paleotethys evolution and also can explain the variety of ophiolite types along the Paleotethys suture zone in the northern Iran بخش گسترده‌ای از ایران‏‌مرکزی و البرز هنگام پالئوزوییک زیرین، به‏‌ویژه سیلورین، تحت‏‌تأثیر نیرو‏‌های کششی بوده ‏‌است. برپایة ویژگی‏‌های سنگ‏‌شناختیِ کمابیش یکسان و جایگاه زمین‏‌شناسی مشترک و شباهت‏‏‌های زمین‏‌شیمیایی یا کانی‏‌شناسی، بازالت‏‏‌های هم‌سن منطقة ماکو در شمال‏‌باختری و سلطان‏‌میدان در خاور ایران بررسی و مقایسه شدند. ویژگی‏‌های زمین‏‌شیمیایی بازالت‏‏‌ها ‏‌‏‌نشان‏‌دهندة سرشت آلکالن و محیط کششی درون‏‌صفحه‏‏‌ای آنهاست. برپایة سنگ‏‌نگاری، سرشت ماگما و محیط زمین‏‌ساختی می‏‌توان دریافت محیط پیدایش این سنگ‏‌ها، یکسان بوده است؛ اما فرایند‏‌های مؤثر بر تغییر و تحول ماگما در دو منطقة یاد شده متفاوت بوده ‏‌است. در منطقة ماکو، تبلوربخشی ماگمای نخستین همراه با آلایش مواد پوسته‏‏‌ای سنگ‏‌های گوناگونی از بازالت تا ریولیت را پدید آورده ‏‌است؛ اما بازالت‏‏‌های سلطان‏‌میدان، ترکیب کمابیش یکنواختی دارند و فرایند تبلوربخشی نقش کمتری را در پیدایش آنها بازی کرده است. میزان برون‏‌ریزی مذاب‏‌های بازالتی سلطان‏‌میدان بسیار حجیم‏‌تر از منطقة ماکو بوده است. این حجم بزرگ از ماگمای بازالتی پیامد گسیختگی شدید سنگ‏‌کرة قاره‏‌ای و کاهش ناگهانی فشار وارد بر ستون‏‌های ‏‌گوشته‏‏‌ای در حال بالاآمدن و فراهم‏‌شدن شرایط لازم برای ذوب گسترده بوده ‏‌‏‌است. با دانستن شواهد یادشده، سرعت کافتی‏‌شدن و در پی آن سرعت گسترش اقیانوس پالئوتتیس از خاور به باختر کاهش داشته است و این نکته کلیدی برای تطابق و فهم تغییرات افیولیت‏‏‌های پالئوتتیس از خاور تا باختر است.<br />  https://ijp.ui.ac.ir/article_24703_3fa3732d34330d64a474e3ff79de52c3.pdf