Geochemistry, petrogenesis, and tectonic setting of Nepheline syenite intrusive rocks in Razgah Sarab, East of Azerbaijan Province

Document Type : Original Article

Authors

1 Research Assistant Professor, Iranian Academic Center for Education Culture and Research (ACECR), Isfahan, Iran

2 Ph. D., Department of Geology, University of Isfahan, Isfahan, Iran

3 Research instructor, Academic Center for Education Culture and Research, Isfahan, Iran

10.22108/ijp.2023.136655.1300

Abstract

Razgah, Kalibar, and Bozghosh intrusive rocks, located in East Azarbaijan province, are among the most important alkaline nepheline syenite rocks known in Iran. Several theories reported regarding the geochemical characteristics as well as the geotectonic environment of the Tertiary igneous rocks exposed in the Ahar-Arasbaran belt (Jamali et al., 2012). Some workers have considered the magmatism of this belt as an important extensional phase of the late Cretaceous, while, some others believe it is related to subduction zones. Although the mineralogy, petrology, geochemistry, and petrogenesis of these rocks have been studied by several people (i.e., Esmaeili, 1997; Ameri, 2004; Ashrafi, 2009), in none of them the origin and geotectonic setting of the area has been discussed in detail. Thus, for the present study, mineralogical, petrological, and geochemical studies are applied to understand the origin, the petrogenesis, and the geotectonic setting of the intrusive rocks from the nepheline syenite exploration areas, particularly the Razgah intrusive rocks.
 
Regional Geology
The Razgah intrusive. a part of the Western Alborz-Azarbaijan zone lies on the southern edge of the Ahar-Arasbaran volcanic belt. Geologically, the Eocene volcanic rocks cover the Jurassic-Cretaceous flysch is intruded by the Oligo-Miocene plutonic rocks (Mahdavi and Fazli, 2008). The Razgah nepheline syenite intrusive intruded the sediments of evaporate basins including gypsum marl, limestone marl, sandstone, and the Miocene conglomerates. Their contact with previous rocks has vanished due to weathering and erosion of itself and the Quaternary sediments surrounding it. Copper mineralization (malachite and azurite) can be identified in the western part of Razgah intrusive. In addition, a number of dykes are distributed especially in the western and northwestern parts. Also, numerous silica veins were observed in different parts, mainly along, in parallel, and in contact with dykes, more widespread in the western part.
Materials and methods
Following the sampling (150 rock pieces) and preparation of 70 thin sections for petrographic and mineralogical investigations, trace and REE were determined on 93 samples using the ICP-MS method.
Petrography
The Razgah intrusive rocks are dominated by olivine-bearing nepheline gabbro, nepheline monzosyenite, pseudolucite syenite, and K-feldspar nepheline syenite. Also, basic dykes (lamprophyre), similar to their host (altered syenite nepheline), syenite and microsyenite dykes and finally altered dykes with siliceous and mineralized veins are present. Nepheline, pseudolucite, potassium feldspar, plagioclase, clinopyroxene, and olivine are among the most important major minerals. Apatite, zircon, and iron-oxide are the minor while chlorite, calcite, adularia, and hematite along with sericite, epidote, kaolinite, and biotite present as secondary minerals. Granular and porphyroid textures, as well as poikilitics, graphics, and replacements (causing pseudomorphous forms), are the common textures of the rocks under study. Lamprophyre dykes with porphyry texture and olivine, pyroxene, and Kaersutite (brown amphibole) are present. The other dykes, to some extent, have similar mineralogical characteristics as nepheline syenites, in which clay minerals occur.
Discussion and Conclusion
The Co and Th contents, the amount of Ce/Yb, Ta/Yb, and Th/Yb ratios along with low TiO2 content point to the nature of the parent magma as a high potassium calc-alkaline type (shoshonite). The pattern of REE, LILE, and HFSE, the negative Nb, Ti, and HFSE anomalies as well as Pb and LILE positive anomalies, indicate the mantle metasomatism process or continental crust contamination occurrence (Rollinson, 1993; Soesoo, 2000). In addition, the decrease in P solubility with the high level of K and REE gave rise to the separation of apatite from the parent melt (Green and Adam, 2002). The similarity of REE patterns indicates the same magmatic processes involved in the generation of the rocks under study. The mineralogical and geochemical data on Razgah intrusive rocks and the associated lamprophyres point to 1% partial melting of a spinel lherzolite source. Based on the presented tectonic model, following the Arabian plate subduction beneath the Iranian plate, several processes including the slab breakoff, extensile regime, magma formation from the enriched mantle, and subducted slab melting took place which followed by crystal fractionation and contamination at the base of the crust and finally differentiated melts intruded the high levels. As the gases release, the lamprophyre dykes injected into the fractured roof and the other dykes crosscut the Razgah intrusive rocks.
Acknowledgments
The authors are very grateful to Organization for the Development and Modernization of Mines and Mining Industries of Iran (No. 37688) and to Petrology Magazine for their valuable suggestions to improve the scientific framework.

Keywords

Main Subjects


تودة رزگاه در حاشیة جنوبی پهنة آتشفشانی اهر- ارسباران رخنمون دارد که بخشی از پهنة البرز باختری- آذربایجان است. در این پهنه، ‌سنگ‌‌‌های آتشفشانی ائوسن روی رسوب‌های فلیش ژوراسیک- کرتاسه جای گرفته‌‌اند و این مجموعه دچار نفوذ ‌سنگ‌‌‌های درونی الیگومیوسن شده است (شکل 1).

 

 

شکل 1. نقشة زمین‌شناسی 1:100000 اهر و جایگاه تودة آذرین درونی رزگاه (Mahdavi and Fazli, 2008).

Figure 1. Geological map of Ahar (based on 1:100000) and the location of Razgah intrusive rocks (Modifiedm after Mahdavi and Fazli, 2008).

 

در بخش مرکز، گسترة بزرگی از ‌سنگ‌‌‌های آذرین بیرونی و گاه آذرآواری رخنمون د‌ارند. در پالئوسن- ائوسن محیط قاره‌ای و دریای کم‌ژرفایی حاکم بوده است. واحد‌‌های سنگی شامل تناوبی از مارن گچ‌دار، ماسه‌سنگ آهکی، کنگلومرا، ‌سنگ‌‌‌های آذرآواری، لاوا‌‌های آندزیتی- داسیتی و روانه‌‌‌های ایگنمبریتی هستند. به‌همراه واحدهای آندزیت پورفیری، تراکی‌آندزیت، توف و آگلومرا، ‌سنگ‌‌‌های آذرین نیمه‌ژرف میکرودیوریت و دیاباز نیز رخنمون دارند. در بخش جنوبی ورقة اهر، بیشتر رخنمون‌ها ‌سنگ‌‌‌های رسوبیِ میو- پلیوسن بوده‌اند. تودة آذرین درونی نفلین‌سینیتی رزگاه درون رسوب‌های حوضه‌‌‌های تبخیری مانند مارن ژیپس‌دار، آهک مارنی و ماسه‌سنگ وکنگلومرا‌‌‌های میوسن نفوذ کرده است. در پی هوازدگی، رنگ تودة آذرین یادشده از دور قهوه‌ای کم‌رنگ است؛ سطح تازة آن خاکستری روشن دیده می‌شود. به ‌دنبال فرسایش شدید توده‌های آذرین رزگاه، مرز آ‌نها با سنگ‌های قدیمی‌تر پنهان مانده است و رسوب‌های کواترنری پدید‌آمده از خود توده آن را فراگرفته کرده است. ویژگی بارز سنگ‌های آذرین اصلی منطقه وجود سودولوسیت در آنهاست که گویای جایگیری توده در ژرفای کم پوسته به‌شمار می‌رود و از سوی دیگر، پدیده‌های فرسایشی ویژه‌ای را به‌دنبال داشته است. برخی بخش‌های توده حالت لایه‌ای از خود نشان می‌دهد؛ به‌گونه‌ای‌که به‌صورت افقی دیده می‌شوند و تغییرات خاص کانی‌شناسی میان آنها وجود ندارد. ساخت حفره‌ای در بخش‌های نفلین‌دار بیشتر‌ در معرض هوازدگی بوده است. در بخش باختری تودة آذرین رزگاه، کانی‌سازی مس (مالاکیت و آزوریت) تشخیص داده می‌شود. در این بخش توده، گسل‌هایی با شیب به سمت باختر و جنوب‌باختری دیده می‌شوند. افزون بر تودة اصلی چندین دایک نیز در توده وجود دارد که تمرکز آنها به‌ویژه در بخش باختر و شمال‌باختری است. ستبرای دایک‌‌‌ها متغیر و از نزدیک به چند سانتیمتر تا چند متر و درازای آنها از چند متر تا ده‌‌‌ها متر در نوسان است. افزون‌بر دایک‌‌‌ها می‌توان شمار فراوانی رگة سیلیسی در بخش‌‌‌های مختلف توده، به‌ویژه همراه با دایک‌‌‌ها و موازی و در کنار آنها دیده می‌شود که تمرکز آنها در بخش باختری توده بیشتر است. بیشینة ستبرای رگه‌‌‌ها در برخی بخش‌ها به چند سانتی‌متر می‌رسد. ‌بیشتر سنگ‌‌‌ها در نزدیکی رگه‌‌‌ها به‌شدت دگرسان شده‌اند.

روش انجام پژوهش

پس از برداشت بیش از 150 نمونة سنگی در بازدیدهای صحرایی از شماری از آنها مقطع نازک (50 عدد) و نازک- صیقلی (20 عدد) تهیه و با میکروسکوپ پلاریزان (المپوس مدل BH-2) بررسی شدند. نام اختصاری کانی‌ها برگرفته از ویتنی و اوانس (Whitney and Evans, 2010) است. برای اندازه‌گیری فراوانی عنصرهای اصلی و کمیاب در ترکیب سنگ‌کل، شمار 93 نمونة سنگ کل با دستگاه XRF و ICP-MS در آزمایشگاه زرآزما (تهران) تجزیه شدند. پردازش داده‌ها و رسم نمودارها در نرم‌افزار GCD-Kit انجام شد.

 

 

جدول 1. داده‌های زمین‌شیمیایی (اکسیدهای اصلی بر پایة درصدوزنی) برای تودة آذرین درونی منطقة رزگاه.

Table 1. Geochemical data (the major elements in wt%) for the plutonic rocks of Razgah area.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-01

R-06

R-10

R-13

R-20

R-33

R-39

R-40

R-42

R-43

R-47

SiO2

57.76

59.25

63.75

58.88

66.84

62.81

59.28

61.41

66.86

62.43

62.54

Al2O3

17.09

18.81

17.17

16.30

17.00

15.15

18.79

18.19

14.90

16.16

17.33

Fe2O3

3.74

2.36

2.72

3.70

0.70

2.86

2.54

2.27

1.72

2.36

1.84

FeO

2.49

2.36

1.81

2.47

0.46

1.91

1.70

1.51

1.72

1.57

1.23

MnO

0.13

0.11

0.15

0.13

0.01

0.11

0.07

0.05

0.01

0.07

0.03

MgO

1.65

1.40

0.58

1.60

0.32

0.89

0.94

0.54

0.33

0.71

0.32

CaO

3.40

4.81

1.29

3.54

0.46

1.58

3.02

1.45

0.82

1.98

1.16

Na2O

2.13

3.03

5.33

2.31

0.36

2.63

2.50

2.92

0.57

2.37

1.16

K2O

7.84

4.64

5.82

7.41

11.94

8.04

7.57

8.92

8.11

8.09

9.53

TiO2

1.03

0.77

0.66

1.09

0.44

0.82

0.79

0.75

0.79

0.69

0.72

P2O5

0.75

0.55

0.16

0.59

0.21

0.33

0.42

0.21

0.36

0.30

0.32

L.O.I.

2.36

2.14

0.82

2.34

1.32

3.16

2.64

2.00

3.99

3.50

3.99

Total

100.37

100.24

100.27

100.37

100.07

100.29

100.25

100.23

100.17

100.24

100.18

Na2O+K2O

9.97

7.67

11.16

9.72

12.31

10.67

10.08

11.84

8.68

10.46

10.69

K2O/Na2O

3.68

1.53

1.09

3.21

32.91

3.05

3.02

3.06

14.30

3.42

8.22

 

 

 

جدول 1. ادامه.

Table 1. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-50

R-51

R-59

R-61

R-62

R-63

R-67

R-68/3

R-89

R-102

R-114

SiO2

60.00

61.47

62.59

62.95

58.92

59.06

42.99

61.56

58.79

64.95

66.30

Al2O3

18.32

17.46

17.81

17.97

18.73

18.22

17.61

17.40

18.48

15.60

17.00

Fe2O3

1.75

2.11

1.76

1.36

2.24

1.75

1.71

1.82

1.95

1.63

0.95

FeO

1.17

1.41

1.17

0.91

1.49

1.17

1.14

1.22

1.30

1.09

0.63

MnO

0.04

0.07

0.02

0.05

0.08

0.08

0.04

0.03

0.07

0.01

0.00

MgO

0.47

0.60

0.41

0.34

0.76

0.52

0.49

0.34

0.59

0.20

0.16

CaO

2.61

1.80

1.61

1.42

1.98

2.00

1.88

2.58

2.20

0.78

0.73

Na2O

2.30

1.87

1.68

1.44

2.91

2.60

3.01

1.64

3.59

2.17

0.54

K2O

8.36

8.33

8.55

9.45

8.34

10.10

7.89

7.98

9.12

8.66

11.38

TiO2

0.62

0.68

0.73

0.63

0.62

0.58

0.68

0.75

0.62

0.75

0.55

P2O5

0.28

0.32

0.32

0.29

0.28

0.27

0.31

0.33

0.25

0.20

0.29

L.O.I.

4.26

4.08

3.53

3.32

3.87

3.83

22.41

4.54

3.25

4.12

1.57

Total

100.17

100.21

100.18

100.14

100.22

100.17

100.17

100.18

100.19

100.16

100.10

Na2O+K2O

10.66

10.19

10.23

10.90

11.25

12.70

10.90

9.62

12.71

10.83

11.92

K2O/Na2O

3.64

4.46

5.09

6.54

2.86

3.89

2.62

4.86

2.54

3.99

21.14

 

جدول 1. ادامه.

Table 1. Continued.

Rock Type

Dikes and Veins

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-14/1

R-21

R-22

R-28/1

R-30/1

R-32

R-37

R-47/1

R-66

R-68

SiO2

66.62

61.40

67.43

65.49

69.19

66.77

64.81

61.49

64.73

58.51

Al2O3

16.69

17.95

15.32

17.43

15.63

16.54

18.39

18.30

15.25

17.39

Fe2O3

0.94

3.30

1.20

0.57

0.91

0.98

0.57

2.76

2.80

3.25

FeO

0.63

2.20

0.80

0.38

0.61

0.65

0.38

1.84

1.87

2.17

MnO

0.00

0.15

0.01

0.09

0.01

0.00

0.00

0.16

0.09

0.11

MgO

0.19

0.63

0.37

0.26

0.18

0.20

0.14

0.49

0.91

1.08

CaO

0.66

1.58

0.54

0.66

0.54

0.55

0.76

0.66

2.13

2.78

Na2O

0.34

4.95

0.35

0.27

0.28

0.29

0.59

0.33

2.82

2.61

K2O

11.48

6.46

11.52

11.66

9.34

11.88

11.93

11.05

6.86

8.30

TiO2

0.69

0.66

0.57

0.52

0.43

0.51

0.66

0.64

1.03

1.13

P2O5

0.30

0.17

0.28

0.29

0.21

0.23

0.29

0.29

0.43

0.47

L.O.I.

1.56

0.87

1.72

2.44

2.77

1.50

1.53

2.28

1.37

2.53

Total

100.09

100.33

100.12

100.06

100.09

100.10

100.06

100.28

100.28

100.33

 

 

 

جدول 2. داده‌های زمین‌شیمیایی (عنصرهای کمیاب بر پایة ppm) برای سنگ‌های آذرین درونی منطقة رزگاه.

Table 2. Geochemical data (the trace elements in ppm) for the plutonic rocks of Razgah area.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-01

R-06

R-10

R-13

R-20

R-33

R-39

R-40

R-42

Ba

560

1116

111

901

795

1086

1114

195

1157

Rb

188

129

124

313

511

347

291

193

366

Sr

516

1245

97.1

808

363

421

698

210

407

Cs

4.8

5.1

3.8

6.5

4.1

8.5

11.1

17.8

5.4

Ta

1.3

0.83

3.14

0.74

0.98

0.69

0.81

3.87

0.82

Nb

26.1

11.5

54.5

9.2

4.9

7

6.9

56.8

7.9

Hf

5.26

3.17

10.03

3.33

2.36

3.09

3.22

14.01

3.27

Zr

201

110

508

135

84

132

108

493

129

Y

29.7

18.1

49.7

25.3

12

20

15.3

43.7

17.6

Th

16.48

8.4

36.91

5.62

4.75

6.08

6.25

63.18

6.11

U

5.1

2.4

13.69

1.8

3.4

1.7

1.5

9.2

1

Cr

21

16

20

11

7

11

10

9

9

Ni

8

9

3

7

4

4

5

4

3

Co

9

7.4

3.1

8.7

<1

5.2

6

4.1

1.5

V

182

149

21

203

49

125

122

17

114

Pb

16

11

14

11

2

14

13

23

19

Zn

94

57

93

85

19

84

54

36

32

Ag

0.6

0.5

0.8

0.5

0.2

0.6

0.5

0.9

0.2

As

6

7.4

4.9

5.7

12.8

10.6

7.5

18.4

22

Be

5.5

2.7

12.7

2.2

2.7

2.6

2.1

12.2

3

Bi

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

0.5

0.2

<0.1

0.2

Cd

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Cu

164

174

59

233

41

136

146

206

32

Li

24

19

49

46

47

19

18

30

40

Mo

4

4

6

4

2

2

2

3

3

S

1204

120

543

848

<50

102

171

575

<50

Sb

0.8

0.5

1

0.7

1.6

1.3

1.7

2.1

2

Sc

7.6

6.2

3.3

10.4

1.6

5.9

4.4

3.6

3.7

Se

1.6

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

4.11

2.69

<0.5

Sn

<0.1

<0.1

0.7

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

1.1

<0.1

Te

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Ti

6154

4622

3928

6552

2655

4915

4730

4512

4743

Tl

<0.1

<0.1

0.21

<0.1

0.46

0.33

0.24

1.04

0.18

W

2.1

1.5

4.3

1.9

<1

1

1

3.4

1

La

47

34

58

37

21

29

29

74

31

Ce

95

63

120

69

44

53

55

148

62

Pr

9.72

6.78

12

7.72

4.54

5.97

6.38

14.3

7.01

Nd

37.9

26.4

42

31.6

18.1

22.7

24.3

47.5

26.8

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-01

R-06

R-10

R-13

R-20

R-33

R-39

R-40

R-42

Sm

7.13

5.18

7.6

5.95

3.44

4.35

4.82

8.23

5.12

Eu

1.43

1.84

0.56

1.96

1.03

1.45

1.61

0.71

1.75

Gd

5.74

4.2

6.45

4.84

3.12

3.74

3.86

6.92

4.24

Tb

0.88

0.63

1.15

0.75

0.5

0.58

0.62

1.22

0.65

Dy

5.48

3.43

7.67

4.19

2.6

3.14

3.34

8.44

3.68

Er

3.32

1.98

5.31

2.47

1.26

1.86

1.79

5.73

1.84

Tm

0.46

0.28

0.89

0.35

0.18

0.27

0.26

1.03

0.27

Yb

3.5

2.2

6.6

2.9

0.9

2.2

1.7

6.6

1.8

Lu

0.51

0.3

1

0.37

0.19

0.3

0.26

1.17

0.25

LaN

151.613

109.677

187.097

119.355

93.548

93.548

238.71

100

83.871

CeN

117.574

77.97

148.515

85.396

65.594

68.069

183.168

76.733

60.644

PrN

79.672

55.574

98.361

63.279

48.934

52.295

117.213

57.459

47.049

NdN

63.167

44

70

52.667

37.833

40.5

79.167

44.667

36.667

SmN

36.564

26.564

38.974

30.513

22.308

24.718

42.205

26.256

20.564

EuN

19.456

25.034

7.619

26.667

19.728

21.905

9.66

23.81

18.231

GdN

22.162

16.216

24.903

18.687

14.44

14.903

26.718

16.371

14.054

TbN

18.565

13.291

24.262

15.823

12.236

13.08

25.738

13.713

11.392

DyN

17.019

10.652

23.82

13.012

9.752

10.373

26.211

11.429

9.752

ErN

15.81

9.429

25.286

11.762

8.857

8.524

27.286

8.762

8.048

TmN

14.198

8.642

27.469

10.802

8.333

8.025

31.79

8.333

7.716

YbN

16.746

10.526

31.579

13.876

10.526

8.134

31.579

8.612

9.091

LuN

15.839

9.317

31.056

11.491

9.317

8.075

36.335

7.764

8.075

Eu/Eu*

0.683

1.206

0.245

1.117

1.099

1.141

0.288

1.148

1.072

LaN/YbN

9.053

10.419

5.925

8.602

8.887

11.501

7.559

11.611

9.226

LaN/SmN

4.146

4.129

4.801

3.912

4.194

3.785

5.656

3.809

4.079

CeN/YbN

7.021

7.407

4.703

6.154

6.231

8.369

5.8

8.91

6.671

CeN/SmN

3.216

2.935

3.811

2.799

2.94

2.754

4.34

2.922

2.949

EuN/YbN

1.162

2.378

0.241

1.922

1.874

2.693

0.306

2.765

2.005

Sum REE

218.07

150.22

269.23

169.1

128.56

132.94

323.85

146.41

119.51

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-43

R-47

R-50

R-51

R-59

R-61

R-62

R-63

R-67

Ba

995

1115

914

1066

1182

1045

910

873

1048

Rb

340

365

357

365

336

342

323

402

309

Sr

413

445

473

746

962

484

429

394

427

Cs

6.7

18.3

26.1

17

19.4

19.5

10.4

8.3

4.5

 

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-43

R-47

R-50

R-51

R-59

R-61

R-62

R-63

R-67

Ta

0.75

0.71

0.71

0.73

0.93

0.77

0.56

0.8

1.06

Nb

5.7

6

4.5

5.4

5.3

4.4

6.6

6.4

6

Hf

3.02

3.25

2.71

3.31

2.98

2.72

3.07

2.97

2.7

Zr

115

128

91

118

98

87

110

103

87

Y

17.9

13.5

12.2

17.3

14.9

12.1

14.1

14.1

14.1

Th

5.21

5.92

5.04

5.88

6.87

4.97

5.24

5

5.16

U

1.7

1.1

1.6

1.3

1

1.2

1.5

1.3

1.5

Cr

14

9

8

8

15

13

8

7

9

Ni

2

4

5

3

9

5

3

3

5

Co

3.7

3.9

2.5

3.9

2.3

2.5

4

3.6

4.3

V

97

97

78

90

88

78

85

78

90

Pb

7

19

9

9

11

8

6

7

12

Zn

61

40

32

52

46

37

51

48

29

Ag

0.3

0.5

0.4

0.4

0.2

0.2

0.4

0.4

0.3

As

4.6

11.2

12.4

15.7

12.1

11.7

12

13.9

8

Be

2.4

2.2

2

2.3

2.4

1.9

2.7

2.9

1.8

Bi

0.3

<0.1

<0.1

<0.1

0.1

0.2

0.2

0.2

0.4

Cd

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Cu

115

82

159

128

126

152

112

113

128

Li

31

36

28

23

31

33

28

38

27

Mo

2

3

3

3

3

1

2

2

1

S

67

<50

83

82

126

<50

79

<50

83

Sb

0.6

0.7

0.8

<0.5

0.6

0.7

0.6

0.5

1.4

Sc

5.2

2.6

3

4.3

3.9

2.9

3.4

3.7

4.2

Se

<0.5

<0.5

4.51

<0.5

1.63

0.93

4.81

0.73

4.32

Sn

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Te

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Ti

4124

4320

3705

4090

4377

3783

3699

3472

4106

Tl

0.14

0.11

<0.1

0.11

<0.1

0.13

0.16

0.15

0.19

W

<1

1.2

<1

1.6

1.2

1.3

<1

<1

1.3

La

26

24

23

29

27

21

25

22

25

Ce

49

47

44

53

52

41

48

42

49

Pr

5.74

5.06

4.94

5.74

6.07

4.98

4.85

4.88

5.6

Nd

22

19.1

18.6

22.2

22

18.1

18.2

18.5

20.7

Sm

4.01

3.67

3.26

4.14

4.33

3.55

3.51

3.56

3.95

Eu

1.34

1.32

1.15

1.33

1.42

1.29

1.04

1.18

1.32

Gd

3.64

2.91

3.08

3.58

3.56

3.01

3.12

3.18

3.32

Tb

0.54

0.47

0.45

0.56

0.56

0.47

0.46

0.51

0.55

 

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-43

R-47

R-50

R-51

R-59

R-61

R-62

R-63

R-67

Dy

3.14

2.28

2.44

3.13

2.96

2.54

2.65

2.63

2.9

Er

1.69

1.4

1.4

1.68

1.7

1.52

1.5

1.53

1.59

Tm

0.25

0.19

0.22

0.26

0.25

0.22

0.23

0.25

0.24

Yb

1.9

1.3

1.3

1.8

1.6

1.3

1.6

1.6

1.5

Lu

0.26

0.19

0.24

0.28

0.27

0.23

0.25

0.26

0.25

LaN

77.419

74.194

93.548

87.097

67.742

80.645

70.968

80.645

87.097

CeN

58.168

54.455

65.594

64.356

50.743

59.406

51.98

60.644

64.356

PrN

41.475

40.492

47.049

49.754

40.82

39.754

40

45.902

49.918

NdN

31.833

31

37

36.667

30.167

30.333

30.833

34.5

37.167

SmN

18.821

16.718

21.231

22.205

18.205

18

18.256

20.256

23.077

EuN

17.959

15.646

18.095

19.32

17.551

14.15

16.054

17.959

21.361

GdN

11.236

11.892

13.822

13.745

11.622

12.046

12.278

12.819

12.934

TbN

9.916

9.494

11.814

11.814

9.916

9.705

10.759

11.603

11.181

DyN

7.081

7.578

9.72

9.193

7.888

8.23

8.168

9.006

8.571

ErN

6.667

6.667

8

8.095

7.238

7.143

7.286

7.571

6.81

TmN

5.864

6.79

8.025

7.716

6.79

7.099

7.716

7.407

7.099

YbN

6.22

6.22

8.612

7.656

6.22

7.656

7.656

7.177

6.22

LuN

5.901

7.453

8.696

8.385

7.143

7.764

8.075

7.764

6.211

Eu/Eu*

1.235

1.11

1.056

1.106

1.207

0.961

1.072

1.115

1.236

LaN/YbN

12.447

11.928

10.862

11.377

10.891

10.534

9.27

11.237

14.002

LaN/SmN

4.114

4.438

4.406

3.922

3.721

4.48

3.887

3.981

3.774

CeN/YbN

9.352

8.755

7.616

8.407

8.158

7.76

6.79

8.45

10.347

CeN/SmN

3.091

3.257

3.09

2.898

2.787

3.3

2.847

2.994

2.789

EuN/YbN

2.887

2.515

2.101

2.524

2.822

1.848

2.097

2.502

3.434

Sum REE

108.89

104.08

126.7

123.72

99.21

110.41

102.08

115.92

123.26

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-68/3

R-89

R-102

R-114

R-03

R-07

R-08

R-09

R-11

Ba

1473

679

505

953

1592

1057

1037

1125

1654

Rb

353

278

208

434

142

131

134

138

72

Sr

617

352

237

456

1281.1

1314.5

1317.4

1276.4

1530.5

Cs

24.5

11.1

13.6

2.3

217

183

246

243

68

Ta

0.8

0.98

2.32

0.7

0.67

0.7

1.19

1.33

0.87

Nb

6.9

11.1

37.1

4.8

10.3

8.7

7.5

7.9

9.3

Hf

3.04

4.52

8

2.68

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

Zr

98

155

345

76

77

85

64

72

80

 

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-68/3

R-89

R-102

R-114

R-03

R-07

R-08

R-09

R-11

Y

12.9

15.5

28.2

12.3

16.6

14.2

14.7

15.8

7.3

Th

6.31

9.25

33.69

5.65

5.9

5.61

4.34

4.43

5.6

U

1.3

3.2

14.8

1.3

1.7

1.8

1.5

1.6

1.9

Cr

13

9

7

7

14

16

19

20

19

Ni

4

3

4

3

8

8

13

11

6

Co

3.5

3.1

2.2

<1

8.1

6.9

12.1

10.4

1.1

V

99

67

37

70

190

139

197

171

64

Pb

12

11

34

5

14

12

10

13

7

Zn

26

53

29

18

61

38

74

70

11

Ag

0.8

0.7

3.5

0.2

0.5

0.6

0.6

0.5

0.9

As

5.2

2.7

36.6

3.5

5.1

4.3

5.1

3

5.9

Be

1.8

3.4

4.9

2

2

2.1

1.5

1.9

2.5

Bi

0.2

0.2

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

0.1

Cd

<0.1

<0.1

0.4

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Cu

54

135

2023

43

10.7

6.7

4.4

3.9

16.1

Li

23

29

27

37

31

18

17

16

15

Mo

2

2

3

1

2

2

2

2

3

S

96

69

82

59

174

343

115

515

127

Sb

1

0.9

3.2

3

2

1

<0.5

0.5

0.6

Sc

2.8

3.2

1.9

2.7

8.1

4.8

6.5

4.5

0.5

Se

4.58

5.3

<0.5

5.36

3.93

2.13

3.41

1.39

0.52

Sn

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Te

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Ti

4491

3704

4480

3287

5078

4532

4868

4746

2623

Tl

<0.1

<0.1

1.73

0.63

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

W

1.3

1.1

2.5

2.9

1.9

1.3

<1

<1

1.3

La

27

25

45

22

32

29

29

30

20

Ce

52

50

82

45

58

55

54

55

35

Pr

6.09

5.88

8.34

5.18

6.59

5.89

6.48

6.48

3.78

Nd

22.3

22.5

28.7

19.6

26.5

22.6

25.5

25.5

13.1

Sm

4.5

3.99

5.09

3.65

5.2

4.15

4.63

4.84

2.57

Eu

1.57

1.07

0.99

1.2

2.2

1.84

1.86

1.84

2.22

Gd

3.35

3.67

4.61

3.21

4.25

3.57

4.05

3.96

2.29

Tb

0.53

0.59

0.77

0.48

0.6

0.52

0.58

0.58

0.32

Dy

2.76

3.4

4.78

2.42

3.32

2.87

3.16

3.13

1.53

Er

1.43

1.94

2.9

1.43

1.95

1.53

1.78

1.76

0.84

Tm

0.23

0.36

0.48

0.21

0.26

0.24

0.23

0.25

0.13

Yb

1.3

2

3.2

1.1

2.1

1.8

2

2

1

 

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-68/3

R-89

R-102

R-114

R-03

R-07

R-08

R-09

R-11

Lu

0.2

0.35

0.48

0.22

0.28

0.24

0.25

0.26

0.14

LaN

80.645

145.161

61.29

70.968

103.226

93.548

93.548

96.774

64.516

CeN

61.881

101.485

44.554

55.693

71.782

68.069

66.832

68.069

43.317

PrN

48.197

68.361

33.934

42.459

54.016

48.279

53.115

53.115

30.984

NdN

37.5

47.833

26.667

32.667

44.167

37.667

42.5

42.5

21.833

SmN

20.462

26.103

14.513

18.718

26.667

21.282

23.744

24.821

13.179

EuN

14.558

13.469

11.565

16.327

29.932

25.034

25.306

25.034

30.204

GdN

14.17

17.799

10.927

12.394

16.409

13.784

15.637

15.29

8.842

TbN

12.447

16.245

9.072

10.127

12.658

10.97

12.236

12.236

6.751

DyN

10.559

14.845

6.584

7.516

10.311

8.913

9.814

9.72

4.752

ErN

9.238

13.81

5.667

6.81

9.286

7.286

8.476

8.381

4

TmN

11.111

14.815

6.173

6.481

8.025

7.407

7.099

7.716

4.012

YbN

9.569

15.311

5.742

5.263

10.048

8.612

9.569

9.569

4.785

LuN

10.87

14.907

5.901

6.832

8.696

7.453

7.764

8.075

4.348

Eu/Eu*

0.855

0.625

0.918

1.072

1.431

1.462

1.313

1.285

2.798

LaN/YbN

8.427

9.481

10.675

13.484

10.273

10.862

9.776

10.113

13.484

LaN/SmN

3.941

5.561

4.223

3.791

3.871

4.396

3.94

3.899

4.895

CeN/YbN

6.467

6.628

7.76

10.582

7.144

7.904

6.984

7.113

9.053

CeN/SmN

3.024

3.888

3.07

2.975

2.692

3.198

2.815

2.742

3.287

EuN/YbN

1.521

0.88

2.014

3.102

2.979

2.907

2.644

2.616

6.313

Sum REE

120.75

187.34

86.98

105.7

143.25

129.25

133.52

135.6

82.92

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-12

R-14

R-20/1

R-23

R-36

R-44

R-46

R-54

R-56

Ba

46

891

1154

716

1118

1046

1207

1062

1087

Rb

209

206

552

175

366

363

267

372

372

Sr

101.4

1080.7

382.7

607

448.2

457.7

1149.2

465.4

488.2

Cs

25

296

23968

205

133

133

235

131

104

Ta

0.89

0.57

0.62

1.71

0.78

0.83

0.82

0.82

0.69

Nb

10.3

4.9

4.3

26.8

6.5

6.4

5.9

5.6

4.4

Hf

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

Zr

96

68

72

269

119

109

99

116

94

Y

10.9

17.7

49.4

20.4

14.8

14.8

15.8

15.3

12.3

Th

2.65

3.84

4.4

17.23

6.08

5.97

6.23

6.32

5.41

U

0.6

1.3

218.1

4.7

1.5

1.7

1.3

1.6

1

Cr

9

15

9

13

8

13

13

9

9

 

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

               

Sample No.

R-12

R-14

R-20/1

R-23

R-36

R-44

R-46

R-54

R-56

Ni

3

11

4

6

3

5

8

3

3

Co

<1

13.6

1.9

3.8

4.1

4.2

4.7

3.9

2.4

V

3

297

218

86

96

92

134

90

86

Pb

7

10

22

20

12

10

17

11

6

Zn

50

81

88

48

52

56

29

59

48

Ag

0.2

0.6

4.5

0.8

0.7

0.4

0.5

0.3

0.3

As

2.9

8.7

41.4

12.2

10.9

41.1

6.7

12.2

11.8

Be

8.1

1.5

4.6

5.4

2.1

2.5

1.8

2.5

2.2

Bi

<0.1

<0.1

1.8

<0.1

0.2

0.8

0.3

0.1

<0.1

Cd

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Cu

12.4

8.4

3.3

16.2

16.2

13.7

13.4

9

24.6

Li

71

32

300

45

17

23

32

19

28

Mo

4

2

3

4

2

2

4

2

1

S

339

525

988

294

62

68

760

83

<50

Sb

1.2

0.9

1

1.5

1

2.8

1.1

0.6

0.5

Sc

0.6

10.7

3.9

3.4

3.8

4

4.5

3.8

3.4

Se

<0.5

4.15

5.2

<0.5

4.6

2.79

<0.5

3.87

2.6

Sn

<0.1

<0.1

<0.1

0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Te

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Ti

2057

5968

2744

4488

4384

4106

4398

4207

4041

Tl

0.33

<0.1

0.25

0.18

0.16

0.28

0.45

0.12

<0.1

W

1

2

1.2

2.7

<1

1.1

1.7

1.1

1

La

18

31

33

34

26

25

28

26

24

Ce

36

59

91

72

50

49

52

50

46

Pr

4.09

7.18

12.93

8.26

5.58

5.99

6.4

5.76

5.13

Nd

15.1

29.1

57.8

30

21.1

23.1

23.3

21.6

19.3

Sm

2.39

5.43

16.01

5.44

3.94

4.24

4.51

4.26

3.6

Eu

<0.1

1.78

4.4

1.17

1.34

1.38

1.69

1.37

1.29

Gd

2.54

4.56

12.12

4.46

3.44

3.62

3.66

3.51

3.18

Tb

0.38

0.67

2.36

0.73

0.56

0.57

0.59

0.57

0.47

Dy

1.97

3.86

15.44

4.43

2.87

3.33

3.16

3.01

2.47

Er

1.15

1.98

6.25

2.83

1.71

1.87

1.7

1.73

1.33

Tm

0.17

0.27

0.81

0.45

0.26

0.28

0.27

0.29

0.21

Yb

1.3

2.3

4.2

2.7

1.6

1.7

1.9

1.8

1.2

Lu

0.25

0.27

0.62

0.54

0.26

0.31

0.26

0.32

0.21

LaN

58.065

100

106.452

109.677

83.871

80.645

90.323

83.871

77.419

CeN

44.554

73.02

112.624

89.109

61.881

60.644

64.356

61.881

56.931

PrN

33.525

58.852

105.984

67.705

45.738

49.098

52.459

47.213

42.049

 

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-12

R-14

R-20/1

R-23

R-36

R-44

R-46

R-54

R-56

NdN

25.167

48.5

96.333

50

35.167

38.5

38.833

36

32.167

SmN

12.256

27.846

82.103

27.897

20.205

21.744

23.128

21.846

18.462

EuN

 

24.218

59.864

15.918

18.231

18.776

22.993

18.639

17.551

GdN

9.807

17.606

46.795

17.22

13.282

13.977

14.131

13.552

12.278

TbN

8.017

14.135

49.789

15.401

11.814

12.025

12.447

12.025

9.916

DyN

6.118

11.988

47.95

13.758

8.913

10.342

9.814

9.348

7.671

ErN

5.476

9.429

29.762

13.476

8.143

8.905

8.095

8.238

6.333

TmN

5.247

8.333

25

13.889

8.025

8.642

8.333

8.951

6.481

YbN

6.22

11.005

20.096

12.919

7.656

8.134

9.091

8.612

5.742

LuN

7.764

8.385

19.255

16.77

8.075

9.627

8.075

9.938

6.522

Eu/Eu*

 

1.094

0.966

0.726

1.113

1.077

1.272

1.083

1.166

LaN/YbN

9.335

9.087

5.297

8.49

10.956

9.915

9.935

9.738

13.484

LaN/SmN

4.737

3.591

1.297

3.931

4.151

3.709

3.905

3.839

4.194

CeN/YbN

7.163

6.635

5.604

6.898

8.083

7.456

7.079

7.185

9.915

CeN/SmN

3.635

2.622

1.372

3.194

3.063

2.789

2.783

2.833

3.084

EuN/YbN

 

2.201

2.979

1.232

2.381

2.308

2.529

2.164

3.057

Sum REE

83.34

147.4

256.94

167.01

118.66

120.39

127.44

120.22

108.39

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-57

R-64

R-65

R-78

R-79

R-80

R-81

R-82

R-83

Ba

1011

966

932

970

954

958

1038

1277

956

Rb

378

352

378

348

366

362

318

377

393

Sr

447.2

457.6

419.2

362

532.6

427.6

560.8

681.8

464.1

Cs

106

79

123

131

121

125

121

64

117

Ta

0.76

0.65

1.01

0.66

0.67

0.84

0.7

0.77

0.71

Nb

4.7

4.2

6.1

5

5.8

6.8

6.3

6.4

6.9

Hf

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

Zr

97

77

90

78

92

86

103

81

91

Y

12.6

11.1

13.1

12.7

13.6

13.5

18

10.9

12.5

Th

5.92

5.4

5.19

4.83

5.16

5.01

5.26

5.49

6.42

U

1.3

1.1

1.6

1.4

1.7

1.3

1.2

1.6

1.4

Cr

9

6

7

7

7

6

9

6

7

Ni

3

5

3

3

3

3

3

6

2

Co

2.2

3.7

3.8

2.7

4

3.9

3.8

1.6

2.3

V

73

73

83

77

90

89

99

87

72

Pb

11

7

9

7

7

7

22

12

9

 

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-57

R-64

R-65

R-78

R-79

R-80

R-81

R-82

R-83

Zn

44

21

48

41

55

57

63

24

30

Ag

0.2

0.3

0.3

0.5

0.6

0.2

0.5

0.7

0.4

As

12.3

12.8

7.4

4.4

7.1

10.1

8.1

19.1

10.5

Be

2.2

2.3

2.3

2.4

2.3

2.2

2.3

1.7

3.2

Bi

<0.1

<0.1

<0.1

0.2

0.2

<0.1

<0.1

0.2

0.1

Cd

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Cu

24.6

13.6

4.9

26.8

8.7

10.1

11.6

23.6

33.2

Li

37

26

24

37

18

25

23

31

58

Mo

1

2

2

1

3

1

2

2

1

S

<50

<50

74

89

983

93

115

152

53

Sb

<0.5

0.8

<0.5

<0.5

1.6

0.6

0.9

0.7

0.7

Sc

2.8

3.1

3.5

3.1

3.7

3.7

5.4

0.6

2.8

Se

3.06

2.85

2.53

4.24

5.27

3.86

<0.5

3.95

3.9

Sn

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Te

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

0.18

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Ti

3720

3560

3675

3622

3935

3801

4270

4334

3497

Tl

<0.1

<0.1

0.1

<0.1

0.16

<0.1

<0.1

0.19

<0.1

W

1.1

<1

1.2

<1

<1

1.1

1

1

1.1

La

24

22

23

22

24

23

26

23

23

Ce

46

43

45

43

46

46

49

45

46

Pr

5.35

4.65

5.22

5.19

5.51

5.36

5.71

5.24

5.61

Nd

19.7

17

20.4

20

21.2

20.7

21.9

19.2

20.4

Sm

3.56

3.11

3.85

3.71

3.8

3.76

4.13

3.67

3.61

Eu

1.21

1.08

1.19

1.23

1.37

1.36

1.35

1.42

1.22

Gd

3.17

2.88

3.24

3.3

3.29

3.35

3.46

3.09

3.27

Tb

0.52

0.44

0.52

0.49

0.55

0.51

0.54

0.46

0.5

Dy

2.59

2.08

2.83

2.67

2.92

2.68

2.91

2.32

2.59

Er

1.48

1.28

1.59

1.48

1.62

1.54

1.77

1.3

1.59

Tm

0.22

0.22

0.25

0.26

0.26

0.26

0.28

0.19

0.25

Yb

1.3

1.1

1.5

1.5

1.6

1.5

2

1

1.3

Lu

0.23

0.19

0.27

0.24

0.28

0.24

0.27

0.17

0.25

LaN

77.419

70.968

74.194

70.968

77.419

74.194

83.871

74.194

74.194

CeN

56.931

53.218

55.693

53.218

56.931

56.931

60.644

55.693

56.931

PrN

43.852

38.115

42.787

42.541

45.164

43.934

46.803

42.951

45.984

NdN

32.833

28.333

34

33.333

35.333

34.5

36.5

32

34

SmN

18.256

15.949

19.744

19.026

19.487

19.282

21.179

18.821

18.513

EuN

16.463

14.694

16.19

16.735

18.639

18.503

18.367

19.32

16.599

GdN

12.239

11.12

12.51

12.741

12.703

12.934

13.359

11.931

12.625

 

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-57

R-64

R-65

R-78

R-79

R-80

R-81

R-82

R-83

TbN

10.97

9.283

10.97

10.338

11.603

10.759

11.392

9.705

10.549

DyN

8.043

6.46

8.789

8.292

9.068

8.323

9.037

7.205

8.043

ErN

7.048

6.095

7.571

7.048

7.714

7.333

8.429

6.19

7.571

TmN

6.79

6.79

7.716

8.025

8.025

8.025

8.642

5.864

7.716

YbN

6.22

5.263

7.177

7.177

7.656

7.177

9.569

4.785

6.22

LuN

7.143

5.901

8.385

7.453

8.696

7.453

8.385

5.28

7.764

Eu/Eu*

1.101

1.103

1.03

1.075

1.185

1.172

1.092

1.289

1.086

LaN/YbN

12.447

13.484

10.338

9.888

10.113

10.338

8.765

15.506

11.928

LaN/SmN

4.241

4.45

3.758

3.73

3.973

3.848

3.96

3.942

4.008

CeN/YbN

9.153

10.111

7.76

7.415

7.437

7.932

6.337

11.64

9.153

CeN/SmN

3.118

3.337

2.821

2.797

2.921

2.953

2.863

2.959

3.075

EuN/YbN

2.647

2.792

2.256

2.332

2.435

2.578

1.919

4.038

2.669

Sum REE

109.33

99.03

108.86

105.07

112.4

110.26

119.32

106.06

109.59

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-84

R-87/1

R-90

R-93

R-96

R-101

R-103

R-104

R-105

Ba

1016

1228

966

968

968

1089

1046

1030

867

Rb

234

144

347

479

357

394

390

384

305

Sr

904.5

1005.5

390.6

404.1

416.7

663.2

449.7

445.6

415.2

Cs

376

306

117

971

123

144

86

112

122

Ta

0.82

0.9

1

0.47

0.76

0.88

0.85

0.97

0.99

Nb

7

7.7

9.8

3.4

7.6

7.8

8.8

7.9

12

Hf

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

Zr

81

87

149

76

99

91

104

119

163

Y

13.4

17.7

14

13.6

14.2

12.5

13

16

16.8

Th

5.62

6.09

8.6

4.39

6.26

5.85

6.31

6.43

9.77

U

1.6

1.7

1.9

10.1

2.2

1

1

1.5

2

Cr

10

16

6

6

8

8

6

7

10

Ni

8

10

3

6

3

12

4

5

2

Co

5.8

12.3

3.2

3.8

4.1

4.8

5.3

4.2

4.1

V

135

246

75

69

90

83

77

78

76

Pb

16

13

8

5

11

9

8

8

11

Zn

44

83

50

33

54

47

28

35

56

Ag

0.8

0.6

0.6

0.8

0.6

0.7

2.3

0.3

0.7

As

8

3

10

25.2

5.4

13.3

17

9.1

8

 

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-84

R-87/1

R-90

R-93

R-96

R-101

R-103

R-104

R-105

Be

1.9

1.7

2

2.8

2.3

2.1

2.1

2.3

3.1

Bi

0.2

0.1

0.2

0.9

<0.1

0.1

<0.1

<0.1

0.2

Cd

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Cu

20.4

2.9

10.2

2.8

11.8

18

12.2

12.4

10.2

Li

35

18

19

67

23

29

44

29

20

Mo

1

2

<0.1

1

1

2

2

2

3

S

287

120

105

51

2695

59

<50

<50

59

Sb

1

<0.5

0.6

1

1.1

0.6

0.6

0.7

0.9

Sc

4.3

9.7

3.3

2.6

3.7

3.6

2.5

4

3.4

Se

4.64

1.92

3.24

2.79

4.62

3.2

<0.5

<0.5

5.09

Sn

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Te

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Ti

4419

5872

3769

3255

3896

4039

3947

3820

3798

Tl

1.43

<0.1

<0.1

0.51

0.12

0.14

0.13

0.13

<0.1

W

2

1.1

1.5

1.3

1.2

1.2

1.2

<1

1

La

27

30

25

22

24

24

23

25

28

Ce

53

59

51

46

47

49

44

47

58

Pr

6.59

7.72

6.15

5.35

5.59

5.6

5.03

5.67

6.57

Nd

25.3

30.9

23

19.9

21.4

21.3

19.1

21.2

24.5

Sm

4.62

5.93

4.33

3.93

3.77

3.91

3.45

4.08

4.49

Eu

1.56

2.31

1.29

1.35

1.3

1.42

1.27

1.29

1.16

Gd

3.84

4.82

3.66

3.59

3.46

3.25

3.19

3.53

3.87

Tb

0.58

0.76

0.58

0.59

0.57

0.53

0.47

0.55

0.62

Dy

3.03

4.11

3.23

3.05

2.96

2.79

2.44

2.8

3.5

Er

1.63

2.28

1.93

1.61

1.7

1.49

1.3

1.68

2.05

Tm

0.26

0.32

0.34

0.22

0.29

0.25

0.21

0.26

0.34

Yb

1.6

2.3

1.7

1.2

1.7

1.3

1.2

1.6

2.1

Lu

0.24

0.32

0.32

0.22

0.27

0.25

0.19

0.26

0.36

LaN

87.097

96.774

80.645

70.968

77.419

77.419

74.194

80.645

90.323

CeN

65.594

73.02

63.119

56.931

58.168

60.644

54.455

58.168

71.782

PrN

54.016

63.279

50.41

43.852

45.82

45.902

41.23

46.475

53.852

NdN

42.167

51.5

38.333

33.167

35.667

35.5

31.833

35.333

40.833

SmN

23.692

30.41

22.205

20.154

19.333

20.051

17.692

20.923

23.026

EuN

21.224

31.429

17.551

18.367

17.687

19.32

17.279

17.551

15.782

GdN

14.826

18.61

14.131

13.861

13.359

12.548

12.317

13.629

14.942

TbN

12.236

16.034

12.236

12.447

12.025

11.181

9.916

11.603

13.08

DyN

9.41

12.764

10.031

9.472

9.193

8.665

7.578

8.696

10.87

ErN

7.762

10.857

9.19

7.667

8.095

7.095

6.19

8

9.762

 

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-84

R-87/1

R-90

R-93

R-96

R-101

R-103

R-104

R-105

TmN

8.025

9.877

10.494

6.79

8.951

7.716

6.481

8.025

10.494

YbN

7.656

11.005

8.134

5.742

8.134

6.22

5.742

7.656

10.048

LuN

7.453

9.938

9.938

6.832

8.385

7.764

5.901

8.075

11.18

Eu/Eu*

1.132

1.321

0.991

1.099

1.101

1.218

1.171

1.039

0.851

LaN/YbN

11.377

8.794

9.915

12.36

9.518

12.447

12.922

10.534

8.989

LaN/SmN

3.676

3.182

3.632

3.521

4.004

3.861

4.194

3.854

3.923

CeN/YbN

8.568

6.635

7.76

9.915

7.151

9.75

9.484

7.598

7.144

CeN/SmN

2.769

2.401

2.843

2.825

3.009

3.024

3.078

2.78

3.117

EuN/YbN

2.772

2.856

2.158

3.199

2.174

3.106

3.009

2.293

1.571

Sum REE

129.25

150.77

122.53

109.01

114.01

115.09

104.85

114.92

135.56

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-106

R-107

R-108

R-109

R-110

R-111

R-112

R-115

Ba

987

989

888

886

1069

990

957

978

Rb

421

364

345

325

373

380

335

311

Sr

399.3

415.3

428.9

412.1

496.4

440.1

432.2

436.9

Cs

118

119

104

106

124

110

127

143

Ta

0.81

0.79

0.64

0.68

0.84

0.8

0.84

0.86

Nb

7.3

6.8

5.6

8.1

8.5

5.7

8.7

7.6

Hf

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

Zr

89

94

89

98

98

79

108

82

Y

12.9

12.6

11.8

13

13.4

12.1

14.4

13.4

Th

4.66

5.21

4.58

5.53

6.75

5.23

6.44

5.07

U

1

1.3

1.6

1.8

1.1

1.1

2.1

2.1

Cr

9

10

8

8

6

6

9

8

Ni

4

6

5

4

4

6

4

3

Co

3.2

3.1

3.8

3.8

3.1

3.8

3.7

4.5

V

84

76

82

83

86

92

87

102

Pb

9

7

7

8

8

6

16

11

Zn

51

42

50

50

47

52

54

59

Ag

0.6

0.8

0.8

0.5

0.3

0.2

0.4

0.5

As

12.5

9.4

7.7

13

7.8

13.7

5.1

6.5

Be

1.8

2.2

2.1

2.3

2.2

2.2

2.3

2.1

Bi

0.1

0.1

0.1

0.1

0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Cd

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Cu

9.5

10.3

8.5

5.9

21.4

11.8

7

9.8

 

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-106

R-107

R-108

R-109

R-110

R-111

R-112

R-115

Li

23

23

21

22

32

20

20

16

Mo

1

2

1

2

2

2

3

3

S

64

200

53

69

88

104

63

2014

Sb

0.9

0.9

0.6

0.6

1.2

0.6

1

0.5

Sc

3.6

2.9

2.9

2.8

3.2

3

3.5

4.1

Se

5.46

4.76

4.84

5.31

4.4

4.17

4.85

5.3

Sn

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Te

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Ti

4072

3615

3564

3609

4084

3774

3850

4166

Tl

0.15

0.11

<0.1

<0.1

0.1

<0.1

<0.1

<0.1

W

1.1

<1

<1

<1

1.2

1.2

<1

1.1

La

22

23

21

22

24

22

25

24

Ce

44

45

41

44

49

43

49

45

Pr

5.25

4.97

4.69

5.07

5.79

5.12

5.8

5.53

Nd

20.6

18.9

18.4

19.7

22.6

19.4

21.7

22.5

Sm

3.76

3.5

3.46

3.69

4.37

3.58

4.3

4.03

Eu

1.28

1.2

1.15

1.12

1.34

1.2

1.36

1.36

Gd

3.39

3.17

3.14

3.16

3.53

3.18

3.55

3.5

Tb

0.51

0.49

0.5

0.5

0.54

0.5

0.57

0.54

Dy

2.69

2.39

2.33

2.76

2.92

2.64

3.08

2.79

Er

1.59

1.46

1.47

1.59

1.63

1.57

1.82

1.68

Tm

0.25

0.24

0.24

0.26

0.3

0.24

0.29

0.24

Yb

1.5

1.3

1.3

1.5

1.5

1.4

1.7

1.6

Lu

0.27

0.24

0.23

0.27

0.26

0.26

0.3

0.26

LaN

70.968

74.194

67.742

70.968

77.419

70.968

80.645

77.419

CeN

54.455

55.693

50.743

54.455

60.644

53.218

60.644

55.693

PrN

43.033

40.738

38.443

41.557

47.459

41.967

47.541

45.328

NdN

34.333

31.5

30.667

32.833

37.667

32.333

36.167

37.5

SmN

19.282

17.949

17.744

18.923

22.41

18.359

22.051

20.667

EuN

17.415

16.327

15.646

15.238

18.231

16.327

18.503

18.503

GdN

13.089

12.239

12.124

12.201

13.629

12.278

13.707

13.514

TbN

10.759

10.338

10.549

10.549

11.392

10.549

12.025

11.392

DyN

8.354

7.422

7.236

8.571

9.068

8.199

9.565

8.665

ErN

7.571

6.952

7

7.571

7.762

7.476

8.667

8

TmN

7.716

7.407

7.407

8.025

9.259

7.407

8.951

7.407

YbN

7.177

6.22

6.22

7.177

7.177

6.699

8.134

7.656

LuN

8.385

7.453

7.143

8.385

8.075

8.075

9.317

8.075

Eu/Eu*

1.096

1.102

1.067

1.003

1.043

1.087

1.064

1.107

 

جدول 2. ادامه.

Table 2. Continued.

Rock Type

Intrusion

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-106

R-107

R-108

R-109

R-110

R-111

R-112

R-115

LaN/YbN

9.888

11.928

10.891

9.888

10.787

10.594

9.915

10.113

LaN/SmN

3.681

4.134

3.818

3.75

3.455

3.866

3.657

3.746

CeN/YbN

7.587

8.954

8.158

7.587

8.45

7.945

7.456

7.275

CeN/SmN

2.824

3.103

2.86

2.878

2.706

2.899

2.75

2.695

EuN/YbN

2.426

2.625

2.515

2.123

2.54

2.437

2.275

2.417

Sum REE

107.09

105.86

98.91

105.62

117.78

104.09

118.47

113.03

 

جدول 3. داده‌های زمین‌شیمیایی (عنصرهای کمیاب برپایة ppm) برای دایک‌ها و رگه‌های همراه سنگ‌های آذرین درونی منطقة رزگاه.

Table 3. Geochemical data (trace elements in ppm) for the dikes and veins associated with plutonic rocks of Razgah area.

Rock Type

Dikes and Veins

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-14/1

R-21

R-22

R-28/1

R-30/1

R-32

R-37

R-47/1

R-66

R-68

Ba

1202

69

932

1021

913

944

1426

960

943

1122

Rb

416

213

502

493

431

507

471

699

218

314

Sr

424

123

410

410

328

461

393

299

388

437

Cs

1.4

5.1

4.8

3.8

4.3

1.8

3.3

11.1

7.1

18.4

Ta

0.73

1.62

0.58

0.54

0.51

0.51

0.57

0.69

1.2

1.25

Nb

8.7

23.2

4.3

3.8

2.7

3.1

4.7

4.8

11.1

12.3

Hf

2.75

9.81

2.45

2.49

2.12

2.03

2.73

3.26

5.23

5.78

Zr

89

386

87

85

67

63

95

123

210

231

Y

16.8

30.8

14.9

65.8

14

9.5

14.5

16.4

25.1

27.9

Th

8.44

14.92

3.88

4.44

3.27

3.32

5.26

5.27

10.19

11.12

U

2.7

4.9

5.8

172

23.3

1.1

1.8

1.6

3.4

3.7

Cr

8

13

12

7

9

10

6

9

10

14

Ni

3

1

2

8

3

4

3

4

4

6

Co

<1

2.9

<1

84.8

2.6

<1

<1

5.9

5.6

6.3

V

111

27

67

103

84

72

44

140

125

140

Pb

<1

12

8

46

11

5

19

11

22

18

Zn

20

109

26

70

68

18

11

63

81

85

Ag

0.4

0.8

0.8

6

3.6

0.4

0.2

0.4

0.5

0.6

As

10.6

0.5

21.3

15.3

60.3

13.9

10

23.8

4.2

38.5

Be

4

11

2.4

2.8

2.8

2.5

1.8

3.5

3.4

3.8

Bi

0.1

<0.1

0.8

1

4.6

0.4

1.2

<0.1

0.2

0.3

Cd

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

0.2

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

0.2

Cu

325

168

1125

18231

18482

101

27

54

209

157

In

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

Li

37

46

98

72

81

50

32

41

22

39

Mo

3

7

2

3

2

2

1

4

3

6

 

 

جدول 3. ادامه.

Table 3. Continued.

Rock Type

Dikes and Veins

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-14/1

R-21

R-22

R-28/1

R-30/1

R-32

R-37

R-47/1

R-66

R-68

Sn

<0.1

1.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

S

56

418

<50

<50

165

<50

107

<50

238

579

Sb

1.9

0.8

3.6

3.1

9.6

3.1

2.2

0.9

3.3

2.3

Sc

3.9

3.8

2.5

3.5

2.2

1.6

4.1

3.4

6.4

7.7

Se

4.81

2.84

<0.5

0.59

3.39

2.34

1.95

<0.5

4.73

1.75

Te

<0.1

<0.1

0.13

<0.1

<0.1

<0.1

0.11

<0.1

<0.1

<0.1

Tl

0.58

<0.1

0.61

0.98

0.55

0.85

1.01

0.27

0.23

0.34

Ge

n.d

n.d

n.d

n.d

n.d

n.d

n.d

n.d

n.d

n.d

w

2.7

3

1.1

2.2

1.5

2.4

3.3

2.8

2.1

3.4

La

28

52

24

35

17

17

24

22

42

46

Ce

58

104

43

76

33

37

49

47

84

90

Pr

6.08

10.5

4.89

9.25

3.69

3.99

5.22

5.04

9.81

10.53

Nd

23.3

36.7

18.7

37.9

13.8

15.4

19.8

19.4

36.1

39.3

Sm

4.53

5.84

3.57

9.02

2.7

2.91

3.84

3.85

6.77

7.25

Eu

1.39

0.37

1.3

2.75

0.97

0.96

1.31

1.13

1.69

1.9

Gd

3.69

5.29

3.26

8.67

2.75

2.72

3.27

3.33

5.38

5.86

Tb

0.57

0.87

0.48

1.84

0.44

0.4

0.52

0.55

0.86

0.95

Dy

3.33

5.27

2.54

13.31

2.57

2.03

2.92

3.18

4.95

5.5

Er

1.91

3.43

1.36

6.71

1.43

1

1.7

1.95

2.89

3.25

Tm

0.27

0.53

0.19

0.93

0.21

0.16

0.24

0.33

0.45

0.51

Yb

1.7

4.3

1.3

5.4

1.2

0.8

1.2

2.1

2.9

3.3

Lu

0.27

0.82

0.21

0.72

0.2

0.15

0.24

0.37

0.45

0.5

 

جدول 3. ادامه.

Table 3. Continued.

Rock Type

Dikes and Veins

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-04

R-05

R-19

R-25

R-25/1

R-25/2

R-26

R-26/1

R-28

Ba

561

689

1210

1165

912

1380

1122

923

1126

Rb

116

61

414

521

435

474

484

505

465

Sr

893.8

464.3

416.1

433.9

416.7

445.2

403

429.8

408

Cs

82

14

124

141

46926

2809

9247

1536

137

Ta

0.37

0.44

0.62

0.55

0.48

0.89

0.52

1

0.54

Nb

1.4

4.3

4.9

5.1

3.1

4.5

3.8

4.3

4.4

Hf

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

0.75

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

Zr

44

52

72

74

65

95

90

109

95

Y

12.6

22.6

11.5

11

34.1

20.3

13.2

15

13.3

Th

1.88

3.94

3.89

3.77

3.34

4.25

4.16

4.42

4.62

U

1.9

1.5

1.08

1.1

183.5

46.9

15.5

13.5

1.2

 

 

جدول 3. ادامه.

Table 3. Continued.

Rock Type

Dikes and Veins

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-04

R-05

R-19

R-25

R-25/1

R-25/2

R-26

R-26/1

R-28

Cr

11

26

6

8

7

6

6

5

7

Ni

7

8

2

3

134

3

6

3

7

Co

9.9

1.9

2.3

<1

101.1

<1

3.6

4.1

4.9

V

160

45

83

38

53

41

77

76

91

Pb

1

25

7

13

623

4

17

3

9

Zn

79

19

32

10

166

19

45

28

35

Ag

0.5

0.4

0.3

0.4

99

1.9

1.9

0.8

0.8

As

12.1

<0.1

17

15.3

>100

30.4

44.6

26

10.6

Be

0.8

1.2

1.4

1.6

1.1

2.2

1.1

2.1

2.1

Bi

<0.1

<0.1

0.3

0.2

0.2

0.7

4.3

3.3

0.1

Cd

<0.1

0.1

<0.1

0.1

4.3

<0.1

0.1

<0.1

<0.1

Cu

4.1

2.9

1.6

1.9

2.7

3.2

2.1

3.2

12.7

In

n.d

n.d

n.d

n.d

n.d

n.d

n.d

n.d

n.d

Li

12

7

25

26

23

36

18

49

51

Mo

4

1

1

2

855

5

3

2

3

Sn

<0.1

<0.1

<0.1

0.8

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

S

471

576

179

<50

<50

<50

<50

<50

253

Sb

0.5

1

1.6

1

15

1.9

5

4.1

6.1

Sc

7.3

4.6

3

1.7

3

3.4

2.5

2.6

3.3

Se

4.79

5.25

<0.5

4.47

3.45

4.2

<0.5

<0.5

<0.5

Te

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Tl

<0.1

0.15

0.5

0.31

5.78

0.67

0.5

0.36

0.5

Ge

1.46

1.54

2.19

2.45

2.21

2.8

2.47

2.93

2.79

w

<1

<1

<1

<1

1.3

2.2

1.4

2.2

1

La

19

25

21

19

24

24

22

24

25

Ce

33

41

42

39

47

50

42

43

49

Pr

3.93

4.63

4.55

4.15

5.41

5.36

4.5

4.71

5.19

Nd

16.5

18.1

17.1

16

21.4

21.7

16.7

18.2

20.3

Sm

2.95

3.48

3.22

3.24

4.46

4.71

3.32

3.4

3.8

Eu

1.08

1.05

1.18

1.14

1.49

1.37

1.15

1.1

1.31

Gd

2.91

3.29

2.93

2.76

4.72

4.14

2.89

3.09

3.2

Tb

0.43

0.49

0.46

0.42

0.92

0.68

0.44

0.49

0.46

Dy

2.03

2.75

2.25

2.12

6.9

3.9

2.27

2.53

2.61

Er

1.11

1.76

1.21

1.15

4.37

2.01

1.17

1.34

1.34

Tm

0.16

0.25

0.19

0.17

0.65

0.29

0.18

0.19

0.21

Yb

2.5

3.1

1.1

0.9

3.6

1.6

1.1

1.3

1.2

Lu

0.14

0.25

0.18

0.19

0.57

0.26

0.19

0.2

0.2

 

جدول 3. ادامه.

Table 3. Continued.

Rock Type

Dikes and Veins

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-31

R-32/1

R-34

R-58

R-68/2

R-87

R-87/2

R-91

R-92

Ba

1079

1085

1063

297

827

413

890

1296

1174

Rb

534

447

507

3

350

347

180

358

319

Sr

433

427.7

401.9

101.7

338.8

106.4

568.1

458.1

470.5

Cs

5338

37

733

21

21

35

1561

37007

2391

Ta

0.55

0.53

0.69

0.54

0.53

3.36

0.66

0.55

0.62

Nb

3.8

3.5

5.8

3.2

2.9

25.9

4.4

5

5.6

Hf

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

<0.5

Zr

98

86

109

106

68

114

76

110

95

Y

53.4

11

10.4

8

17.1

22.3

14.7

91.5

14.7

Th

3.66

4.39

5.13

17.09

3.74

47.03

3.39

4.46

5.69

U

131.9

0.8

1.1

8

1

7.8

1.3

652.6

5

Cr

9

9

6

14

6

7

17

9

7

Ni

15

4

5

8

2

3

14

8

17

Co

11.3

<1

2.8

<1

<1

<1

12.6

3.7

10

V

75

51

77

9

72

18

295

228

100

Pb

63

6

8

<1

1

18

10

69

12

Zn

39

14

38

<1

15

21

86

128

50

Ag

10.8

0.2

0.5

0.3

0.1

0.2

1.2

12.6

7.4

As

44.4

8.6

17.9

9.1

6.1

34

1.5

16.2

43.4

Be

1.8

2.1

2

<0.2

1.9

6.3

1

2

1.9

Bi

7

0.2

0.5

0.3

<0.1

0.1

0.3

1

0.2

Cd

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

0.1

0.3

Cu

2.4

1.3

2.3

<0.5

2.4

9.7

8

3.7

20.5

In

n.d

n.d

n.d

n.d

n.d

n.d

n.d

n.d

n.d

Li

42

42

120

8

21

6

18

29

43

Mo

2

2

3

4

3

4

1

11

2

Sn

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

0.5

<0.1

<0.1

<0.1

S

<50

<50

<50

1079

<50

176

504

127

72

Sb

4.6

4.8

1.1

5.8

3.5

3.5

<0.5

5.8

0.7

Sc

3.5

1.3

3.4

0.5

2.7

1.3

15.7

4.8

2.8

Se

<0.5

<0.5

<0.5

4.56

5.49

5.11

4.75

6.74

5.26

Te

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

<0.1

Tl

1.48

0.76

0.21

<0.1

0.47

1.33

<0.1

0.99

0.8

Ge

2.62

2.52

3.02

1.95

2.03

3.99

2.68

3.37

3.09

w

1.4

1.6

<1

1.2

5.2

3.3

<1

1.1

1

La

30

20

18

7

21

41

21

46

24

Ce

62

40

36

13

39

82

42

121

50

Pr

7.61

4.51

3.84

1.83

4.37

8.38

5.84

17.3

5.91

 

 

جدول 3. ادامه.

Table 3. Continued.

Rock Type

Dikes and Veins

 

 

 

 

 

 

 

Sample No.

R-31

R-32/1

R-34

R-58

R-68/2

R-87

R-87/2

R-91

R-92

Nd

31.2

16.6

15

7.3

16.8

26.8

25

84.2

21.8

Sm

7.29

3.26

2.87

1.36

3.17

4.68

5.22

23.98

4.35

Eu

2.36

1.14

1.03

0.42

0.99

0.57

1.49

5.86

1.44

Gd

6.73

2.87

2.67

1.84

2.95

4.11

4.21

20.06

3.57

Tb

1.36

0.42

0.4

0.28

0.5

0.69

0.65

4.17

0.56

Dy

9.85

2.16

1.93

1.36

2.72

4.2

3.44

26.72

3.13

Er

5.31

1.16

1.05

0.72

1.64

2.65

1.79

10.54

1.74

Tm

0.73

0.17

0.14

0.11

0.25

0.5

0.27

1.45

0.29

Yb

4.5

0.9

0.9

0.5

1.5

3.1

2.1

7.8

1.6

Lu

0.6

0.17

0.16

<0.1

0.24

0.58

0.27

1.06

0.26

 

 

سنگنگاری

بر پایة بررسی‌های سنگ‌نگاری، 4 واحد سنگی اصلی و مهم برای تودة آذرین درونی نفلین‌سینیت رزگاه شناسایی شد که شامل نفلین گابروی الیوین دار، نفلین مونزوسینیت، سودولوسیت سینیت و پتاسیم‌فلدسپار نفلین‌سینیت هستند (به بخش الف مراجعه شود). دایک‌ها و رگه‌ها نیز شامل دایک‌های بازیک (لامپروفیر)، دایک‌های همانند تودة آذرین درونی (نفلین‌سینیت دگرسان)، دایک‌های سینیتی و میکروسینیتی و در پایان، دایک‌های دگرسان‌شده با رگه‌های سیلیسی و کانه‌دار هستند (در بخش ب به‌طور کامل به آن پرداخته شده است). نفلین، سودولوسیت، پتاسیم‌فلدسپار و پلاژیوکلاز، از مهم‌ترین کانی‌های روشن و اصلی و کانی‌های کلینوپیروکسن و الیوین از مهم‌ترین کانی‌های فرومنیزین در این سنگ‌هاست. آپاتیت، زیرکن و کانی‌های اکسید آهن از کانی‌های فرعی و کلریت، کلسیت، آدولاریا و هماتیت به‌همراه سریسیت، اپیدوت، کائولینیت و بیوتیت از کانی‌های ثانویه به‌شمار می‌روند. بافت‌های اصلی گرانولار و پورفیروییدی و بافت‌های فرعی پویی‌کیلیتیک، گرافیک و جانشینی‌هایی که باعث پیدایش شکل‌های سودومورف شده‌اند از بافت‌های رایج در این سنگ‌ها هستند. آپاتیت که کانی حامل عنصرهای خاکی کمیاب به‌شمار می‌رود در سنگ‌های بازیک‌تر مانند نفلین گابروها و نفلین مونزوسینیت‌ها حضور پررنگ‌تری دارد و اندازة بزرگ‌تر و فراوانی بیشتر نشان می‌دهد. این کانی از دگرسانی در امان مانده است و توان به‌کارگیری در بررسی‌های زمین‌شیمیایی پیشرفته‌تر را دارد.

افزون‌بر ‌سنگ‌‌‌های یادشده، فنولیت تفریتی، تفریت فنولیتی و همچنین، فنولیت، سینیت کوارتزدار، مونزونیت و گابرو نیز از دیگر واحد‌‌های سنگی شناسایی‌شده در تودة رزگاه هستند (Ameri, 2004). رگه‌‌‌ها و رگچه‌‌هایی از کوارتز، سریسیت و مالاکیت نیز در توده دیده می‌شوند. رخداد این رگه‌‌‌ها و دگرسانی همراه آنها بیشتر از روند‌‌های خطی روی زمین پیروی می‌کند و گاه همراه با دایک‌‌‌هایی دیده می‌شوند که بسیار دگرسان شده‌اند و رنگ آنها سفیدتر شده است (شکل 2). بیشتر رگه‌‌‌ها با دایک‌‌‌ها موازی هستند. نفلین در‌ سنگ‌‌‌های دیواره رگه‌‌‌ها بسیار دگرسان شده است و جای خود را به کانی‌‌‌های رسی و سریسیت داده است؛ اما بیشتر پتاسیم‌فلدسپارهای سنگ دچار دگرسانی نشده و به‌صورت شفاف در سنگ به‌جای ماند‌‌‌ه‌اند.

در بررسی‌های سنگ‌نگاری مقاطع تهیه‌شده از دایک‌ها و رگه‌ها، دایک‌هایی که در برداشت‌های صحرایی به‌نام دایک بازیک برداشت و انتخاب شده بودند، بر پایة ویژگی‌های بافتی و کانی‌شناسی، لامپروفیر تشخیص داده شدند و این نخستین گزارش از حضور لامپروفیر در منطقة رزگاه به‌شمار می‌رود. این سنگ‌ها بافت پورفیری و کانی‌شناسیِ الیوین، پیروکسن و کرسوتیت (آمفیبول قهوه‌ای) دارند. دایک‌های دیگر، کمابیش ویژگی‌های کانی‌شناسی همانند توده‌های نفلین‌سینیت دارند و در آنها گاه رگه‌های سیلیسی و کانه‌دار دیده می‌شوند. مهم‌ترین ویژگی سنگ‌نگاری این دایک‌‌ها، دگرسانی شدید آنهاست. کانی‌های رسی از فراوان‌ترین کانی‌های پدیدآمده از دگرسانی این دایک‌‌ها هستند.

 

شکل 2. تصویر صحرایی از A) کانی‏‌سازی مس همراه دایک‌ها؛ B) دگرسانی واحدهای نفلین‌سینیتی در محدودة معدنی رزگاه.

Figure 2. Field photographs of A) Copper mineralization along with dikes; B) Alteration of Nepheline- syenite exposed in Razgah exploration area.

 

 

الف- سنگ نگاری واحدهای آذرین درونی

الف-1- پتاسیم‌فلدسپار نفلین‌سینیت

این سنگ‌ها بافت تراکیتویید (شبه جریانی) و کانی‌های پتاسیم‌فلدسپار و پیروکسن‌های سبز (در نور طبیعی) دارند. همچنین، بلورهای نفلین به‌صورت شکل‌دار و کمابیش تجزیه‌شده در برخی مقاطع دیده شدند. از کانی‌های فرعی مهم در این واحد می‌توان زیرکن و آپاتیت را نام برد (شکل 3). نکتة جالب توجه در این گروه از سنگ‌ها اینست که کانی زیرکن، با اندازة بزرگ‌تر و فراوانی بیشتری دیده می‌شود؛ اما میزان و اندازة بلورهای آپاتیت کمتر است.

الف-2- نفلین مونزوسینیت

این سنگ‌ها الیوین (ایدنگزیتی‌شده)، کلینوپیروکسن، آلکالی‌فلدسپار و پلاژیوکلاز به‌همراه نفلین دارند. بافت شبه‌گرافیک که از هم‌رشدی نفلین و پتاسیم‌فلدسپار پدید آمده است، در این گروه از سنگ‌ها دیده می‌شود. کانی‌های اصلی سازندة این سنگ‌ها، نفلین، پتاسیم‌فلدسپار، پیروکسن و الیوین هستند. بافت سنگ، گرانولار است و آپاتیت از کانی‌های فرعی مهم این سنگ‌ها به‌شمار می‌رود. همچنین، کانی‌های رسی (کائولن) به‌دست‌آمده از دگرسانی کانی ارتوکلاز و نیز، بیوتیت و سریسیت از کانی‌های ثانویه این سنگ‌ها هستند. در این سنگ‌ها، قالب‌های الیوین که در حاشیه با اکسید آهن جایگزین شده‌اند به‌خوبی دیده می‌شوند (شکل‌های 4- A و 4-B) . در این سنگ‌ها، برخی پیروکسن‌ها حاشیة واکنشی دارند. همچنین، نفلین، پلاژیوکلاز را فراگرفته است. نفلین در پی دگرسانی، رنگ‌های بیرفرنژانس زرد و نارنجی- قهوه‌ای (کانکریت) نشان می‌دهد. افزون‌بر این، این کانی میانبار‌هایی از اکسید آهن دارد. مجموعه‌ای از کانی‌های دگرسانی، شامل بیوتیت، سریسیت و هماتیت، در اطراف کانی‌های کدر یافت می‌شود (شکل 5-A). آپاتیت‌های سوزنی، کانی پیروکسن را قطع کرده‌اند.

الف-3- نفلین گابروی الیوین‌دار

پلاژیوکلاز و کلینوپیروکسن از کانی‌های اصلی سازندة این گروه از سنگ‌ها هستند و کانی‌های نفلین، آپاتیت، زیرکن، پرووسکیت و کانی کدر از کانی‌های فرعی سنگ به‌شمار می‌روند ( شکل‌های 4-C و 4-D). در این سنگ‌ها، الیوین به‌صورت جزیره‌ای و سالم و گاه به‌صورت سودومورف (تنها قالب‌هایی از کانی الیوین دیده می‌شود) یافت می‌شود. بلورهای زیرکن و آپایتت به‌صورت میانبار در بلورهای پلاژیوکلاز جای دارند. پلاژیوکلازها، درشت بلور و با ماکل تکراری (پلی‌سینتتیک) دیده می‌شوند. تفاوت این گروه با گروه پیشین در محتوی بیشترِ پلاژیوکلاز و الیوین و مقدار کمترِ پتاسیم‌فلدسپار و تا اندازه‌ای نفلین است.

 

 

شکل 3. تصویرهای میکروسکوپی از پتاسیم‌فلدسپار نفلین‌سینیت‌ها؛ A) بافت تراکیتویید یا جریانی به دلیل صف آرایی بلورهای ناهمسانگرد ارتوکلاز (در XPL)؛ B) بلورهای کلینوپیروکسن با رنگ سبز (در PPL)؛ C) کانی‌های پتاسیم‌فلدسپار و نفلین در همراهی زیرکن درشت بلور (در XPL)؛ D) بلورهای شفاف پتاسیم‌فلدسپار به‏‌همراه بلورهای شکل‌دار تا نیمه شکل‌دار نفلین نسبتا دگرسان شده (در PPL).

Figure 3. Photomicrographs of K-feldspar nepheline syenites; A) Trachytoid or flow texture due to alignment of anisotropic orthoclase crystals (in XPL); B) Green clinopyroxene phenocryst (in PPL); C) K-feldspar and nepheline in association with zircon (in XP); D) Clear crystals of K-feldspar along with euhedral to sub-hedral crystals of relatively altered nepheline (in PPL).

 

 

شکل 4. تصویرهای میکروسکوپی از نفلین مونزوسینیت، نفلین گابروی الیوین دار و سودولوسیت سینیت، A) پیروکسن و مجموعه کانی‌های دگرسانی که در اطراف کانی کدر دیده می‌شوند؛ B) کانی کلینوپیروکسن و قالب‌هایی از کانی الیوین که با اکسید آهن و کانی‌های ثانویه جایگزین شده‌اند (در نفلین مونزوسینیت)؛ C) حضور کانی‌های کلینوپیروکسن، نفلین، پتاسیم‌فلدسپار و پلاژیوکلاز به‏‌همراه آپاتیت، کانی کدر و پرووسکیت (Prov)؛ D) پلاژیوکلاز و کلینوپیروکسن در نفلین گابروی الیوین‌دار؛ E) بقایای کلینوپیروکسن که در حاشیة آنها، کانی‌های کدر دیده می‌شود؛ F) هم‌رشدی نفلین و پتاسیم‌فلدسپار و پیدایش بافت گرافیک در سودولوسیت سینیت.

Figure 4. Photomicrographs of nepheline monzosyenite, olivine nepheline gabbro, and pseudoleucite syenite, A) pyroxene and alteration mineral assemblage around the opaque minerals; B) clinopyroxene and olivine replaced by iron oxide and secondary minerals in nepheline monzosinite; C) clinopyroxene, nepheline, K-feldspar and plagioclase along with apatite, opaque and perovskite (Prov); D) plagioclase and clinopyroxene in olivine-bearing nepheline gabbro; E) remnants of clinopyroxene with opaque minerals in their rims; F) graphic texture formation by Nepheline and K- feldspar intergrowth in pseudoleucite syenite.

 

 

الف-4- سودولوسیت سینیت

این سنگ‌ها بیشتر به‌صورت دگرسان‌شده در منطقه یافت می‌شوند (شکل 4-E). بافت سنگ گرانولار است و حضور سودولوسیت در برخی نمونه‌ها نمای پورفیری به سنگ داده است. بافت گرافیک (شکل 4-F) که از هم‌رشدی کانی نفلین و پتاسیم‌فلدسپار پدید آمده است از بافت‌های رایج در این گروه سنگی است. افزون‌بر این، بقایایی از کانی کلینوپیروکسن، به‌همراه کانی‌های فرعی آپاتیت، زیرکن، کانی کدر ثانویه (مگنتیت و ایلمنیت) و هماتیت دیده می‌شوند.

ب- سنگ‌نگاری دایک‌ها و رگه‌ها:

ب-1- دایک‌های بازیک (لامپروفیر)

این سنگ‌ها که با رنگ تیره از واحد سنگی میزبان خود شناسایی می‌شوند، در نمونة دستی نیز با ساخت پورفیری و حضور فنوکریست‌های روشن در زمینة تیره دیده می‌شوند. در مقاطع نازک، کانی‌هایی مانند پیروکسن، پلاژیوکلاز و فلدسپاتویید (نفلین و لوسیت) از کانی‌های اصلی و آپاتیت، مگنتیت و کانی کدر از کانی‌های فرعی سنگ به‌شمار می‌روند. پلاژیوکلازها با بافت غربالی در مرکز و بدون میانبار در حاشیة خود هستند. کرسوتیت، آمفیبول قهوه‌ای به‌صورت بلورهای منشوری کوچک در زمینة سنگ پراکنده‌ هستند (شکل 5). با توجه به ویژگی‌های صحرایی و کانی‌شناسی و تأیید حضور آمفیبول قهوه‌ای (کرسوتیت)، این سنگ‌ها لامپروفیر نامیده شدند.

لوسیت و نفلین از فلدسپاتوییدهای سازندة این سنگ‌ها هستند. لوسیت به‌صورت سودولوسیت دیده می‌شود. بدین‌گونه‌که قالب کانی حفظ شده و با نفلین و پتاسیم‌فلدسپار جانشین شده است. در سنگ‌های بررسی‌شده از منطقة رزگاه نیز بلورهای هشت‌گوش این کانی دیده می‌شوند (شکل‌های 5-A تا 5-D).

کلینوپیروکسن با کانی‌های ریز قهوه‌ای رنگ آمفیبول جایگزین شده‌اند. برخی پلاژیوکلازها، در مرکز میانبار دارند که به آنها چهرة غربالی (بافت فرعی) داده‌اند؛ اما به‌سوی حاشیه ، بلور عاری از میانبار می‌شود. آپاتیت، نیز به‌صورت بلورهای کشیده و باریک درون فلدسپارها، فلدسپاتوییدها و زمینة سنگ دیده می‌شود (شکل 5-F).

هماتیت، کانی‌های رسی و کلریت از کانی‌های ثانویه این سنگ‌ها هستند که یا در زمینة سنگ و یا درون بلورهای در حال تجزیه دیده می‌شوند. بافت این سنگ‌ها را می‌توان میکرولیتیک پورفیری و گلومروپورفیری نامید.

از دیدگاه سنگ‌نگاری و با توجه به حضور کانی لوسیت، لامپروفیرهای یافت‌شده در منطقة رزگاه را می‌توان آنها لوسیت- لامپروفیر نامید. از سوی دیگر، اگر این سنگ‌ها از شمار لامپروفیرهای آلکالن دسته‌بندی شوند، در زیرگروه کامپتونیت-مونشی‌کیت جای می‌گیرند.

ب-2- دایک‌های مشابه تودة آذرین درونی (نفلین‌سینیت دگرسان شده)

نفلین، سودولوسیت‌های ریز فراوان، الیوین، کلینوپیروکسن و پلاژیوکلاز از کانی‌های اصلی و آپاتیت و اکسید آهن، کانی‌های رسی و ایدنگزیت از کانی‌های فرعی و ثانویه سنگ به‌شمار می‌روند. سریسیت از کانی‌های پدیدآمده از دگرسانی است که در برخی مقاطع بسیار گسترش یافته است (شکل 6).

ب-3- دایک‌های سینیتی

این سنگ‌ها، شامل کانی‌های پتاسیم‌فلدسپار (ارتوکلاز)، نفلین، کلینوپیروکسن و به‌طور فرعی کانی‌های کدر و بقایایی از کانی‌های فرومنیزین هستند. آمفیبول ثانویه با رنگ سبز بسیار تیره، به‌صورت حاشیة واکنشی و بلورهای ریز در اطراف کانی‌های کدر و برخی کلینوپیروکسن‌ها، حاشیة واکنشی (کرونا) را پدید آورده است (شکل‌های 7-A و 7-B).

آپاتیت از مهم‌ترین کانی‌های فرعی سنگ است که در مقاطع طولی، به‌صورت بلورهای کشیده و نه‌چندان سوزنی، و در مقاطع عرضی، به شکل شش‌گوش با رنگ‌ تداخلی (اینترفرانس) خاکستری دیده می شود. از بافت‌های مهم این سنگ، درهمرشدیِ شبه‌گرافیک است که از درهمرشدی کالسیلیت- پتاسیم‌فلدسپار (شکل 7-C) و نفلین- پتاسیم‌فلدسپار (شکل 7-D) پدید آمده است. مورد اخیر با آزادشدن سیلیس همراه بوده است؛ چنانچه بلورهای ریز کوارتز در کنار آنها گواه این پدید هستند.

ب-4- دایک‌های میکروسینیتی

بافت سنگ هیپیدیومورف گرانولار است. بیشتر از 95 درصدحجم سنگ، شامل کانی‌های فلسیک ارتوکلاز (بیشتر از 55 درصدحجم سنگ)، نفلین و پلاژیوکلاز است. اکسید آهن، کانی‌های رسی (کائولینیت)، زیرکن و آپاتیت از کانی‌های ثانویه و فرعی به‌شمار می‌روند.

 

 

شکل 5. تصویرهای میکروسکوپی از لامپروفیرها، A، B) سودولوسیت که با مجموعه ای از کانی‌های فلدسپار و فلدسپاتویید جانشین شده است؛ اما قالب هشت‌گوش آن حفظ شده است؛ C، D) نفلین به‌همراه لوسیت و کلینوپیروکسن با بافت پورفیری و میکرولیتیک پورفیری، E) سودولوسیت و کلینوپیروکسن به‌همراه کانی کدر؛ F) بلورهای منشوری و کوچک آمفیبول (کرسوتیت) که در زمینه پراکنده هستند، به‌همراه کلینوپیروکسن با حاشیة واکنشی و کانی‌های آپاتیت و کدر.

Figure 5. Photomicrographs of lamprophyres: A and B) pseudoleucite (Psd-Luc) that is replaced by feldspar and feldspathoids, but its octagonal form has been preserved; C and D) nepheline, leucite and clinopyroxene in porphyry and microlitic porphyry texture; E) pseudoleucite and clinopyroxene with opaque mineral; F) prismatic and small crystals of amphibole (cressotite) scattered in the matrix, and along with the reaction rim of clinopyroxene, apatite and opaque.

 

 

شکل 6. تصویرهای میکروسکوپی از دایک‌های دگرسان‌شده با دگرسانی شدید کانی‌های نفلین و فلدسپار و همچنین، کانی‌های فرومنیزین. سریسیت از کانی‌های حاصل از دگرسانی است که در برخی نمونه‌ها پیشرفت گسترده‌ای دارد.

Figure 6. Photomicrographs of the altered dykes with intense alteration of nepheline and feldspar, as well as Fe-Mg minerals. Sericite is an alteration mineral, extensively has occured in some samples.

 

 

شکل 7. تصویرهای میکروسکوپی از دایک‌های سینیتی، A) بلور طویل آپاتیت به‏‌همراه کلینوپیروکسن، کانی کدر و آمفیبول‌های واکنشی (Re-Amp) (رنگ سبز تیره)؛ B) پیدایش حاشیة واکنشی (کرونا) پیرامون کلینوپیروکسن‌های سدیک به‏‌همراه مقطع عرضی آپاتیت؛ C) حاشیة واکنشی پیرامون کانی‌های کدر، بقایای کانی‌های فرومنیزین و پیدایش بافت شبه‌گرافیک میان دو کانی پتاسیم‌فلدسپار و کالسیلیت، همراه با آزاد‏‌شدن کوارتز؛ D) درهمرشدی شبه گرافیک میان دو کانی‌ پتاسیم‌فلدسپار و نفلین.

Figure 7. Photomicrographs of the syenite dykes, A) elongated apatite crystal in association with clinopyroxene, opaque minerals, and amphibole reaction rim (Re-Amp) (in dark green color); B) corona around Na- clinopyroxenes, along with cross-section of apatite; C) the reaction rim around opaque mineral, the remains of Fe-Mg minerals, and formation of the graphic-like texture between K-feldspar and Kalcilite (Kls) in which the quartz was released (Re -Qz); D) graphic-like texture formed by feldspar and nepheline intergrowth.

 

شکل 8. تصویرهای میکروسکوپی از دایک‌های دگرسان‌شده با رگة سیلیس و کانه‌دار، A) رگة سیلیس با بلورهای کوارتز به اندازه‌های گوناگون (در PPL)؛ B) کانه‌های آهن و مس در امتداد رگه (در PPL)؛ C، D) مالاکیت و اکسید آهن در رگه‌های سیلیسی و به‌صورت شکافه پُرکن همراه با بافت شعاعی و در برخی جاها به‌صورت انبوهه‌ای ( به ترتیب در نور بازتابی و XPL).

Figure 8. Microphotographs of the altered dykes containing silica and mineralized veins, A) Silica vein with quartz crystals in different size (in XPL); B) Iron (Hem, Fe-Oxide) and copper (Mlc) ores along the vein (in PPL); C, D) Malachite (Mlc) and iron oxide (Fe-Oxide) in siliceous veins, in the form of fissure filling with radial texture and sometime in aggregation (in reflective light and PPL, respectively).

 

ب-5- دایک‌های دگرسان شده

الف) دایک‌های دگرسان‌شده با رگة سیلیس: در این گروه اندازه بلورهای کوارتز در این رگه‌ها متغیر است و کانی‌های ثانویه مانند سریسیت، کانی‌های رسی، هماتیت و لیمونیت با فراوانی متغیر دیده می‌شوند. آدولاریا، سالم و یا با دگرسانی ناچیز، به‏‌همراه کوارتز در رگه‌ها پدید آمده است (شکل 8-A).

ب) دایک‌های دگرسان‌شده با رگة کانه‌دار: این دایک‌ها پیروکسن و نفلین دگرسان‌شده دارند و بیشتر دگرسانی‌ها از نوع سریسیتی‌شدن و رسی‌شدن است. اکسیدهای آهن (ماگنتیت، هماتیت و لیمونیت) و کربنات مس (مالاکیت و آزوریت) از کانه‌های مهم این دایک‌ها به‌شمار می‌روند (شکل‌های 8-B، 8-C و 8-D).

زمین‌شیمی و سنگ‌زایی

در کل، بررسی‌های زمین‌شیمیایی نشان می‌دهند میزان K2O در دایک‌ها و رگه‌های همراه با تودة آذرین درونی رزگاه، از تودة آذرین درونی غنی‌تر و میزان CaO و Na2O در آنها تهی‌تر است. با توجه به داده‌های به‌دست‌آمده از تجزیة شیمیایی نمونه‌های سنگی منطقة زرگاه، میزان اکسید عنصرهای اصلی بر پایة درصدوزنی و مقدار عنصرهای کمیاب بر پایة ppm در نمودارها به‌کار برده شد.

بر پایة رده‌بندی شیمیایی در نمودار مجموع آلکالی در برابر سیلیس، بیشتر نمونه‌های منطقة زرگاه سنگ‌های حدواسط تا اسید به شمار می‌روند و بالای منحنی جداکنندة سنگ‌های آلکالن از ساب‌آلکالن جای می‌گیرند که نشان‌دهندة سرشت آلکالن در این سنگ‌هاست (Cox et al., 1979). افزون‌بر این، بیشتر نمونه‌ها در محدودة نفلین‌سینیت و سینیت جای می‌گیرند (شکل 9). در نمودار کاتیونی R1-R2 (شکل 10) که درصدوزنی اکسیدها، بر وزن مولکولی آنها تقسیم و در تعداد مول ضرب می‌شود (De la Roche et al., 1980)، نمونه‌ها در در بخش پایین نمودار (شامل نفلین‌سینیت، سینیت، کوارتز سینیت و آلکالی‌گرانیت) جای می‌گیرند. مجموع آلکالی در این سنگ‌ها از 5/7 درصدوزنی بیشتر است و نسبت K2O/Na2O آنها از یک بزرگ‌تر است. در نمودار ضریب اشباع از آلومین، نمونه‌ها در محدودة متاآلومینوس تا پرآلومینوس جای می‌گیرند (شکل 11).

شکل 9. نمودار سیلیس در برابر مجموع آلکالی‌ها (Cox et al., 1979) (Nph-MoSy: نفلین مونزوسینیت؛ Nph-G: نفلین گابرو؛ Sy: پتاسیم‌فلدسپار سینیت؛ PLu-Sy: پسودولوسیت سینیت).

Figure 9. Silica versus total alkali plot (Cox et al., 1979) (Nph-MoSy: nepheline monzosynite; Nph-G: nepheline gabbro; Sy: potassium feldspar syenite; PLu-Sy: pseudoulocyte syenite).

 

 

شکل 10. نمودار کاتیونی R1-R2 (De la Roche et al., 1980) (نماد نمونه‌ها همانند شکل 9).

Figure 10. R1-R2 diagram (De la Roche et al., 1980) (Symbols as in Figure 9).

 

 

شکل 11. تعیین ضریب اشباع‌شدگی از آلومینیوم (Shand, 1943).

Figure 11. Determination of aluminum saturation coefficient (Shand, 1943).

بر پایة فراوانی عنصرهای کمیاب Co و Th که هستی و همکاران (Hastie et al., 2007) پیشنهاد کرده‌اند، نمونه‌ها در محدودة سری‌های ماگمایی کالک‌آلکالن تا کالک‌آلکالن پتاسیم بالا و سری‌های شوشونیتی جای گرفته‌اند (شکل 12).

 

شکل 12. سرشت ماگما در نمودار Co در برابر Th (Hastie at al., 2007)

Figure 12. Magma nature in Co versus Th plot (Hastie, at al., 2007).

داده‌های زمین‌شیمیایی به ترکیب گوشتة اولیه (Sun and McDonough, 1989) بهنجار شدند (شکل‌های 14 و 15). در نمودارهای بهنجارشده به ترکیب گوشتة اولیه، ناسازگاری عنصرها از چپ به راست کاهش می‌یابد. در این نمودار، غنی‌شدگی مهمی از عنصرهای Rb و Pb ،K و U و بی‌هنجاری‌های منفی مهمی در عنصرهای Nb و Ti دیده می‌شود (شکل 14). دلیل تهی‌شدگی از Ti در ماگماتیسم وابسته به پهنة فرورانش، فوگاسیتة اکسیژن بالا در پهنة فرورانشی است؛ زیرا هنگامی‌که فوگاسیتة اکسیژن بالا باشد، دمای بیشتری نیاز است تا فازهای Ti دار از مذاب‌های پتاسیک پدیدآمده در پهنة فرورانش جدا شوند (Edward et al., 1994). ازاین‌رو، جدایش Ti روی نداده است و  این عنصر بی‌هنجاری منفی نشان می‌دهد. همچنین، بی‌هنجاری منفی در Ti بازتابی از نقش اکسیدهای Fe-Ti و بی‌هنجاری منفی Nb ویژگی سنگ‌های قاره‌ای است و شاید نشان‌دهندة مشارکت پوسته در فرایندهای ماگمایی باشد (Rollinson, 1993). الگوی تهی‌شدگی و غنی‌شدگی عنصرهای یادشده در سنگ‌های منطقة رزگاه می‌تواند با فرایند متاسوماتیسم گوشته و یا آلایش پوستة قاره‌ای در ارتباط بوده باشد و بی هنجاری منفی عنصرهای Nb و Ti را می‌توان بی‌هنجاری منفی TNT (تیتانیم، نیوبیم و تانتالیم( برشمرد. همچنین، تأثیر فرورانش بر منابع گوشته‌ای می‌تواند در پیدایش این بی‌هنجاری مؤثر باشد (Soesoo, 2000). بر پایة شکل 13، مقدار Cs، U و Pb در نمونه‌های دایک‌ و رگه‌ نسبت به تودة آذرین درونی منطقة رزگاه بیشتر است؛ اما بی‌هنجاری در هر سه عنصر مثبت است.

 

شکل 13. نمودار چند عنصری به‌هنجار شده نسبت به گوشتة اولیه (Sun and McDonough, 1989) و مقایسه تودة آذرین درونی با دایک‌ها و رگه‌ها.

Figure 13. Primitive mantlenormalized trace element diagram (normalization values from Sun and McDonough, 1989), and comparison of the intrusive rocks with dikes and veins.

تهی‌شدگی از Ti در نمونه‌های دایک و رگه‌های همراه تودة آذرین درونی همانند مقدار این عنصرها در تودة آذرین درونی یادشده است. در کل، روند نمونه‌های دایک و رگه‌های همراه همانند روند تودة آذرین درونی است و گاه با یکدیگر همخوانی دارند. همة سنگ‌های منطقة زرگاه از گابرو که مافیک‌ترین گروه سنگی است تا سینیت که جدایش‌یافته‌ترین واحد به‌شمار می‌رود، آنومالی‌های مشابهی در نمودار چندعنصری نشان می‌دهند و تفاوت آنها در شدت آنومالی‌هاست. بی‌هنجاری P به حضور بلورهای آپاتیت در این سنگ‌ها بستگی دارد. در نفلین گابروها، آپاتیت فراوانی بیشتری دارد که موجب می‌شود آنومالی عنصر P در این گروه از خط10 بالاتر و در پتاسیم‌فلدسپار سینیت‌ها زیر خط 10 باشد (شکل 14).

 

 

شکل 14. نمودارهای چندعنصری به‌هنجارشده به ترکیب گوشتة اولیه (داده‌های بهنجارسازی Sun and McDonough (1989)) برای 4 گروه سنگی تودة آذرین درونی منطقة رزگاه (Nph-MoSy: نفلین مونزوسینیت؛ Nph-G: نفلین گابرو؛ Sy: پتاسیم‌فلدسپار سینیت؛ PLu-Sy: پسودولوسیت سینیت).

Figure 14. Primitive mantle-normalized multi-element diagrams (normalization values from Sun and McDonough (1989)) for 4 rock intrusive rock groups from Razgah area (PLu-Sy: pseudodulosite syenite; Sy: potassium feldspar syenite; Nph-G: nepheline gabbro; Nph-MoSy: nepheline monzosinite).

 

 

تهی‌شدگی و غنی‌شدگی Ti را کانی‌های تیتانیم‌دار مانند اسفن و کانی‌هایی مانند آمفیبول، ایلمنیت، تیتان و مگنتیت کنترل می‌کنند (Gaetani, 2004). تهی‌شدگی از Ti در همة نمونه‌های منطقة رزگاه دیده می‌شود؛ اما این تهی‌شدگی در سینیت‌ها آشکارتر است و چه‌بسا با جدایش کانی‌های تیتانیم‌دار مرتبط است.

غنی‌شدگی از سرب در نمونه‌ها نیز به متاسوماتیسم گوة گوشته‌ای توسط سیال‌های رهاشده از پوستة اقیانوسی فرورونده و یا آلایش ماگما با سنگ‌های پوستة قاره‌ای ارتباط دارد (Glenn Kamber et al., 2002). همان‌گونه‌که گفته شد، غنی‌شدگی از LILE و همچنین، Pb در سنگ‌های منطقة زرگاه چه‌بسا پیامد ورود این عنصرها از پوستة فرورنده به گوشتة بالای آن و رخداد فرایند متاسوماتیسم است. با درنظرگرفتن غنی‌شدگی از Pb در نمونه‌های زرگاه در همراهی با غنی‌شدگی LILE و تهی‌شدگی HFSE ها، پیدایش سنگ‌های یادشده را می‌توان در ارتباط با ذوب گوشتة متاسوماتیسم‌شده همراه با آلایش پوسته‌ای ماگمای گوشته‌ای در ترازهای بالاتر دانست.

برپایة آنچه گفته شد، گمان می‌رود گوشتة سنگ‌کره‌ای متاسوماتیسم‌شده توسط سیال‌های رهاشده از سنگ‌کرة فرورونده ماگمای سازندة سنگ‌های زرگاه را پدید آورده ‌است.

الگوی عنصرهای خاکی کمیاب نمونه‌های تودة آذرین درونی زرگاه که به ترکیب کندریت بهنجار شده است در شکل‌های 16 و 17 آورده شده است. در کل، الگوهای مربوط به نمونه‌های تودة آذرین درونی، همانند و موازی هم هستند و تنها دربارة عنصر Eu تفاوت‌هایی دیده می‌شود. این تشابه و موازی‏‌بودن نمونه‌ها گویای تشابه فرایندهای ماگمایی سازندة هر 4 گروه سنگی در منطقه است. بالا‏‌بودن نسبت‌های (La/Yb)N، (La/Sm)N و (Sm/Yb)N همة نمونه‌ها نشان می‌دهد LREE فراوانی بسیار بیشتری از HREE دارد. حضور احتمالی اسپینل یا گارنت در سنگ مادر می‌تواند عاملی در نگهداری HREE در گوشته و خروج LREE همراه با مذاب بخشی تولیدی باشد. بالا‏‌بودن فراوانی عنصرهای LIL مانند Rb، Ba وK و منفی‏‌بودن ناهنجاری عنصرهای HFS مانند Ti و Nb نشان می‌دهد احتمالاً عنصرهای پهنة فرورانشی در غنی یا فقیر‏‌شدن مذاب دخالت داشته‌اند (Rollinson, 1993). الگوی عنصرهای خاکی کمیاب بهنجارشده به ترکیب کندریت برای مقایسه مقدار این عنصرها در تودة آذرین درونی و دایک‌ها و رگه‌های همراه در شکل 16 آورده شده است.

بحث

تهی‌شدگی Sr به شیمی ناحیة خاستگاه مذاب (تهی‌شدگی از استرانسیم)، تبلوربخشی کانی‌های دارندة این عنصر (مانند پلاژیوکلاز)، شرایط دما و فشار ناحیة ذوب بستگی دارد. ذوب در فشار بالاتر و دمای کمتر، تهی‌شدگی این عنصر را در پی خواهد داشت. وجود غنی‌شدگی در عنصرهایی مانند K و Th بازتابی از نقش پوستة قاره‌ای (Harris et al., 1986) در تحولات ماگمای سازندة تودة آذرین درونی زرگاه است. معمولاً Th به‌دنبال فرایند متاسوماتیسم در پهنه‌های فرورانشی به خاستگاه گوشته‌ای افزوده می‌شود (Machado et al., 2005). در برابر آن، عنصرهایی با پتانسیل یونی بالا و نامتحرک مانند Nb و Ti و به مقدار کمتری Ta تهی‌شدگی نشان می‌دهند. تهی‌شدگی Nb ویژگیِ سنگ‌های قاره است و چه‌بسا نشان‌دهندة شرکت پوسته و مواد پوسته‌ای در فرایند‌های ماگمایی است (Rollinson, 1993). به باور شانگ و همکاران (Shang et al., 2004)، تنها دو درصد از آلودگی گوشتة اولیه با پوستة قاره‌ایی بالایی می‌تواند تهی‌شدگی شدیدی برای Ti و Nb در پی داشته باشد؛ بی‌آنکه در فراوانی عنصرهای اصلی تغییرات چندانی روی دهد. تهی‌شدگی عنصرهای با میدان پایداری بالا مانند Nb و Ti به ماگماتیسم مرتبط با فرایند فرورانش و شرکت پوسته در فرایندهای ماگمایی بستگی دارد و نشانة تهی‌شدگی این عنصرها در خاستگاه و نیز پایداری فازهای دارای این عنصرها در طی ذوب‌بخشی و یا جدایش آنها در هنگام فرایند جدایش بلوری است (Hongyan et al., 2009).

درصدوزنی بالای K2O (بیشتر از 5/1 درصدوزنی، به‌ازای50 درصدوزنی سیلیس) و نسبت Ti/P کمتر از 8/10، ذوب‌بخشی سنگ پوسته‌ای (با ترکیب مافیک تا حد واسط) را نشان می‌دهد (Opio-Aketch et al., 1999).

 

شکل 15. الگوی عنصرهای خاکی کمیاب بهنجارشده به ترکیب کندریت (داده‌های بهنجارسازی Boynton (1984)) برای توده‌های آذرین درونی رزگاه.

Figure 15. Chondrite-normalized REE pattern for the Razgah intrusive rocks (normalization values from Boynton (1984)).

 

 

شکل 16. الگوی عناصرخاکی کمیاب بهنجارشده به ترکیب کندریت (داده‌های بهنجارسازی Boynton (1984)) برای تودة آذرین درونی، دایک‌ها و رگه‌ها و لامپروفیرها.

Figure 16. Chondrite-normalized REE pattern for Razgah intrusive rocks, dikes and veins, and lamprophyres (normalization values from Boynton (1984)).

در نمودار Al2O3+FeOT+MgO+TiO2 در برابر Al2O3/FeOT+MgO+TiO2 (شکل 17-A)، ترکیب خاستگاه ماگمای مادر مذاب سازندة تودة آذرین درونی رزگاه در محدودة آمفیبولیت به‌دست آمد.

بر پایة نمودار Cr در برابر Ni (شکل 17-B)، نمونه‌های زرگاه احتمالاً پیامد ذوب تختة[1] فرورونده بوده‌اند؛ به‌گونه‌ای‌که مواد پوسته‌ای مانند آمفیبولیت (شکل 18-A)، دچار ذوب‌بخشی شده‌اند و در پیدایش مذاب نهایی نقش داشته‌اند.

 

 

شکل 17. A) نمودار Al2O3+FeOT+MgO+TiO2 (برپایة درصدوزنی) در برابر Al2O3/FeOT+MgO+TiO2 (Patino Douce, 1999B) نمودار Cr در برابر Ni (Tsuchiya et al., 2005)؛ C) نمودار P2O5 در برابر K2O/Na2O.

Figure 17. A) Al2O3+FeOT+MgO+TiO2 versus Al2O3/FeOT+MgO+TiO2 diagram (Patino Douce, 1999); B) Cr versus Ni diagram (Tsuchiya et al., 2005); C) P2O5 versus K2O/Na2O plot.

هر ماگمایی در شرایط خاص و در مرحله‌ای از تبلور خود، از کانی‌های تیتانیم‌دار و فسفردار اشباع می‌شود. آزمایش‌های اکتشافی ولف و لندن (Wolf and London, 1995) نشان داد افزایش REE‌ها در ترکیب گرانیت‌های کالک‌آلکالن، آشکارا حلالیت آپاتیت را نزدیک به 35-40 درصد کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، گرین و آدام (Green and Adam, 2002) نشان دادند میزان حلالیت P در گرانیت‌های متاآلومین کالک‌آلکالن با افزایش نسبت K2O/Na2O کاهش می‌یابد. مقایسة مقدار P2O5 با نسبت K2O/Na2O برای نمونه‌های رزگاه گویای کاهش مقدار P با افزایش نسبت یادشده است (شکل 17-C). افزون‌بر این، با توجه به نمودار عنصرهای خاکی کمیاب، نمونه‌های سینیتی نسبت به نمونه‌های گابرویی از میزان REE غنی‌تر هستند و بالاتر قرار می‌گیرند؛ به‌گونه‌ای‌که میزان LRRE بهنجارشده به ترکیب کندریت در آنها از 100 بیشتر است. همچنین، فراوانی HREE بهنجارشده به ترکیب کندریت از 10 بیشتر است. اما دربارة گابروها این مقدارها به‌ترتیب کمتر از 100 و نزدیک به 10 هستند. با توجه به آنچه گفته شد، کاهش حلالیت P با افزایش مقدار K و REE، شرایط جدایش آپاتیت از مذاب مادر را فراهم کرده است.

برای تمایز محیط‌‌های زمین‌ساختی مرتبط با فرورانش از محیط‌‌های زمین ساختی پس از برخورد و محیط‌‌های همراه با کشش قاره‌ای و دور از فرورانش، از نسبت تغییرات Zr-Nb سنگ‌های آلکالن بهره گرفته می‌شود. مقدار بالای این عنصرها ویژة سنگ‌های آلکالن دور از فرورانش است و بیشتر، ویژگی‌های محیط‌‌های زمین‌ساختی مرتبط با کشش را نشان می‌دهد (Thompson and Fowler, 1986). برای نمونه، در سینیت‌های نامیبیا تجمع این عنصرها بالاست (ppm400-1100Zr=؛ ppm200Nb>) و محیطی مرتبط با کشش دور از فرورانش را برای آن منطقه در نظر گرفته‌اند (Jung at al., 2007). با توجه به این مقدارها و نیز مقدار میانگین آنها دربارة سنگ‌های منطقة رزگاه (ppm64-508Zr=؛ ppm56Nb<)، محیط‌های مرتبط با فرورانش و پس از برخورد، محیط‌های زمین‌ساختی مناسبی برای پیدایش این سنگ‌ها هستند. به باور برخی پژوهشگران، ماگماهای آلکالن جایگیرشده در پهنه‌‌های فرورانش نسبت‌های Ba/Nb و La/Nb بالاتری دارند؛ به‌گونه‌ای‌که مقدار La/Nb از 3 تا 12و مقدار Ba/Nb از20 بزرگ‌تر است. این نسبت‌ها برای اعضای بدون آلودگی که مذاب آلکالن آنها در یک محیط مرتبط با کشش جایگیری کرده باشند، کمتر است (Jung et al., 2007; Jung et al., 2020). این نسبت‌ها برای نمونه‌های رزگاه به‌ترتیب برابر با 1 تا 7 (میانگین: 4) برای بیشتر نمونه‌ها و برابر با 2 تا 284 (میانگین: 150 تا 200) برای بیشتر نمونه‌هاست که مقادیر بالایی است و احتمال جایگیری آنها در پهنة فرورانش را افزایش می‌دهد.

در نمودارهای تفکیک محیط زمین‌ساختی که برای سنگ‌های پتاسیک پیشنهاد شده‌اند، نمونه‌ها در محدودة کمان‌های قاره‌ای و کمان‌های پس از برخورد جای می‌گیرند (شکل‌های 18 تا 21). بر پایة نمودارهای پیشناهدی مولر و گراوز ( Muller and Groves, 1997) سنگ‌های منطقة رزگاه در محیط زمین‌ساختی مرتبط با کمان و در محدوده کمان‌های قاره‌ای و کمان‌های پس از برخورد جای می‌گیرند (شکل 18).

در نمودار Zr/TiO2-Ce/P2O5 که برای جدایش کمان‌های حاشیه فعال قاره‌ای (CAP) از کمان‌های پس از برخورد قاره‌ای (PAP) به‌کار می‌رود (Muller and Groves, 1997)، نمونه‌ها در محدودة پس از برخورد جای می‌گیرند (شکل 19). در نمودار La/Yb در برابر Th/Yb که برای شناخت محیط پیدایش به‏‌کار می‌رود و انواع کمان‌های قاره‌ای، اقیانوسی و نوع آند را از هم متمایز می‌کند، نمونه‌ها، ویژگی‏‌کمان‌های نوع آند و کمان‌های حاشیه قاره را نشان می‌دهند (شکل20).

 

شکل 18. نمودارهای تفکیک محیط‌‌های زمین‌ساختی سنگ‌های پتاسیک درون‌صفحه‌ای و مرتبط با کمان (Muller and Groves, 1997A) نمودار TiO2/Al2O3 در برابر Zr/Al2O3؛ B) نمودار Zr در برابرY برای جداکردن سنگ‌های کمان‌های قاره‌ای از سنگ‌های درون‌صفحه‌ای؛ C) نمودار Al2O3 در برابر TiO2.

Figure 18. Discrimination diagrams for within plate and arc related potassic rocks (Muller and Groves, 1997), A) TiO2/Al2O3 versus Zr/Al2O3; B) Zr versus Y plot to separate continental arc from intraplate; C) Al2O3 versus TiO2.

در نمودار Nb در برابر Rb/Zr که برای بررسی میزان بلوغ کمان کاربرد پیشنهاد شده است، نمونه‌های منطقة زرگاه در محدودة کمان حاشیة قاره‌ای نرمال جای گرفته‏‌اند (شکل 21-A). بر پایة نمودار La/Nb در برابر Ba/Nb، ترکیب بیشتر نمونه‌ها به‏‌ CC یا همان ترکیب پوستة قاره‌ای گرایش نشان می‌دهد (شکل 21-B) و از ترکیب مورب، گوشتة اولیه و OIB[2] دور می‌شود. نسبت Ba/Nb در سنگ‌های آلکالنِ وابسته به محیط فرورانش از20 بیشتر است و مقدار La/Nb برابر با 3 تا 12 است که با نسبت‌های مربوط به تودة آذرین درونی رزگاه همخوانی دارد.

شکل 19. نمودار Zr/TiO2 در برابر Ce/P2O5 ( Müller and Groves, 1997) (CAP: حاشیة فعال قاره‌ای؛ PAP: کمان‌ پسابرخوردیِ قاره‌ای).

Figure 19. Zr/TiO2 versus Ce/P2O5 diagram (Müller and Groves, 1997) (CAP: continental arc potassic rocks; PAP: post-collisional arc potassic rocks).

 

 

شکل 20. نمودار Th/Yb در برابر La/Yb (Dostal et al., 2001).

Figure 20. Th/Yb versus La/Yb diagram (Dostal et al., 2001).

 

باتوجه به نمودار La/Sm برابر Sm/Yb که برای بررسی سنگ خاستگاه و برآورد درجة ذوب‌بخشی به‏‌کار می‏‌رود، درجات کم ذوب‌بخشی به‏‌همراه وجود روتیل در خاستگاه از مهم‌ترین عوامل برای غنی‌شدگی LREE نسبت به HREE به‌شمار می‌روند. نمونه‌های منطقه زرگاه، ذوب‌بخشی یک اسپینل لرزولیت با درجة ذوب‌بخشی کم (نزدیک به 1 درصد) را نشان می‌دهند (شکل22).

 

شکل 21. A) نمودار Rb/Zr در برابرNb برای تعیین میزان بلوغ کمان (Brown, et al., 1984B) نمودار Ba/Nb درمقابل La/Nb. (Dilek et al., 2009)

Figure 21. A) Nb versus Rb/Zr to determine arc maturity (Brown, et al., 1984); B) La/Nb versus Ba/Nb (Dilek et al., 2009)

 

شکل 22. نمودار La/Sm در برابر Sm/Yb (Keskin, 2005).

Figure 22. La/Sm versus Sm/Yb diagram (Keskin, 2005).

دریک نگاه کلی به نمودارهای تعیین محیط زمین‌ساختی، نمونه‌های تودة آذرین درونی رزگاه بیشتر محیط کمان حاشیة فعال قاره‌ای و پسابرخوردی را نشان می‌دهند. انحلال‌ناپذیری Nb و Ta در سیال‌های پهنه‌‌های فرورانش و بجاماندن پیروکسن و روتیل در پوستة اقیانوسی در حال فرورانش و گوة گوشته بالای آن و بالا‏‌بودن ضریب تفکیک Nb برای این کانی‌ها نسبت به مذاب، باعث غنی‌شدگی عنصرهای LIL نسبت به عنصرهای HFS در این پهنه‌ها می‌شود (Prouteau et al., 2003; Baier et al., 2008 ). با توجه به این ویژگی و نمودارهای عنکبوتی، تهی‌شدگی Nb و Ti و پژوهش‌های پیشین، ماگمای سازندة توده‌های آذرین درونی رزگاه در یک محیط وابسته به فرورانش پدید آمده است. پیدایش توده‌های آذرین درونی رزگاه را می‌توان پیامد حرکت‌های کششی پسابرخوردی و فرورانش تختة فروروندة اقیانوسی درون گوشتة سنگ‌کره‌ای زیر قاره‌ای دانست که به‌دنبال آنها، سیال‌های آزادشده شرایط ذوب این بخش ازگوشته را فراهم کرده‌اند و مذاب مافیک اولیه پدید آمده است. این مذاب در مرحلة بعد در آشیانة ماگمایی دچار جدایش بلوری ماگمایی شده و درون پوسته نفوذ کرده است و نفلین گابرو را پدید آورده است. به دنبال ادامة جدایش بلوری و درگیری مذاب با پوستة زیرین، ترکیب ماگما به مونزوسینیت گرایش پیدا کرده است. با پیشرفت جدایش بلوری و آلایش با مواد پوسته‌ای، سنگ‏‌های اسیدی‌تری مانند پتاسیم‌فلدسپار سینیت پدیدار شده‌اند.

داشتن نشانه‌های محیط فرورانشی می‏‌تواند پیامد افزایش سیال‌ آزادشده از تختة فرورونده و اثر متاسوماتیسمی آن بر سنگ‏‌کره و ذوب این سنگ‏‌کره متاسوماتیسم‌شده باشد (Turner et al., 1996). ازاین‌رو، شاید بتوان گفت، از زمان ائوسن زمین‌ساخت پسابرخوردی بر آذربایجان حاکم بوده است. این مسئله با هندسة صفحه‌‌های برخوردی در شمال‌باختری ایران‌زمین همخوانی دارد. گمان می‌رود از آنجایی‌که شمال‌باختری ایران پیشتر از مناطق دیگر دچار برخورد قاره‌ای شده است و یک مرحله از مناطق جنوبی‏‌تر جلوتر بوده است، سست‏‌کرة زیر آن به‌علت شکست تختة فرورونده و در پی آن، پوسته‌شدگی، به ترازهای بالاتر انتقال یافته است. مجموع این دو سازوکار می‌توانسته است ذوب‌بخشی گوشته سنگ‌کره‌ای و پوستة زیرین و در پایان، پیدایش و جای‌گیری توده‌هایی با جایگاه پسابرخوردی را در آذربایجان به‌دنبال داشته باشد (Rabiee et al., 2020). در شکل 23، الگوی زمین‏‌ساختی پیدایش سنگ‌های ماگمایی رزگاه، فرورانش صفحة عربی به زیر ورقة ایران و شکست تخته و سپس، رخداد سازوکار کششی را نشان می‌دهد. همچنین، ماگمای برخاسته از گوشتة غنی‌شده و رخداد جدایش بلوری در قاعدة پوسته و سپس نفوذ بخش جدایش‌یافته به ترازهای بالاتر پوسته و آلایش صورت گرفته است. با خروج گازها و پیدایش شکستگی‌های عادی در سقف آشیانه، نفوذ دایک‌های لامپروفیری و دایک‌های متعدد دیگر که تودة رزگاه را قطع کرده‌اند، رخ داده است.

 

 

 

شکل 23. الگوی زمین‌ساختی پیدایش سنگ‌های ماگمایی منطقة رزگاه بر پایة الگوی پیشنهادیِ اشرفی و همکاران (Ashrafi et al., 2018) (با اندکی تغییرات).

Figure 23. Geotectonic model for the occurance of magmatic rock in Razgah area, based on the model by Ashrafi et al. (2018) (with minor modification).

 

برداشت

بر پایة بررسی‌های ماکروسکوپی و میکروسکوپی، سنگ‌های منطقه شامل نفلین گابروی الیوین دار، نفلین مونزوسینیت، سودولوسیت سینیت و پتاسیم‌فلدسپار نفلین‌سینیت و دایک‌ها هستند. دایک‌های بازیک منطقه را با توجه به حضور لوسیت و آمفیبول می‌توان از لامپروفیرهای آلکالن دانست. رگه‌های کانه‌دار اکسیدآهن و کربنات مس گاهی همراه با دایک‏‌ها و گاهی به‌تنهایی توده را قطع کرده‏‌اند. وجود سودولوسیت، حاشیة واکنشی در کلینوپیروکسن و الیوین، وجود نفلین در پیرامون پلاژیوکلاز و نفلین‌های دگرسان و خوردگی پلاژیوکلاز گویای تغییر ترکیب ماگما و فشار وارده بر آن هستند.

بررسی‌های زمین‌شیمیایی نشان می‌دهند دایک‌ها و رگه‌های همراه با تودة آذرین درونی رزگاه، از میزانK2O غنی‏‌تر و از CaO وNa2O فقیرتر از تودة آذرین درونی هستند. در نمودارهای نامگذاری، نمونه‌های سنگی منطقه در محدودة نفلین‌سینیت، سینیت و آلکالی‌فلدسپار سینیت جای می‌گیرند. هرچند، بر پایة مقدار اکسیدهای اصلی (K2O و Na2O) این سنگ‌ها آلکالن پتاسیک هستند و بر پایة ضریب اشباع‌شدگی از آلومینیم، متاآلومینوس تا پرآلومینوس هستند؛ اما سرشت ماگما بر پایة مقدار عنصرهای فرعی Co و Th و نسبت‌های Ce/Yb، Ta/Yb و Th/Yb از نوع کالک‌آلکالن پتاسیم بالا و متعلق به سری‌های شوشونیتی شناسایی شد.

الگوی تهی‌شدگی‌ و غنی‌شدگی عنصرهای REE، LILE و HFSE در سنگ‌ها می‏‌تواند با فرایند متاسوماتیسم گوشته و یا آلایش پوستة قاره‌ای در ارتباط باشد و بی هنجاری منفی عنصرهای Nb و Ti را می‌توان بی‌هنجاری منفی TNT (تیتانیم، نیوبیم و تانتالیم( به‌شمار آورد. همانندیِ الگوهای عنصرهای خاکی کمیاب و موازی‏‌بودن نمودارهای چندعنصری، گویای همانندی فرایندهای ماگمایی سازندة همة گروه‏‌های سنگی در منطقه است. افزون‌براین، کاهش حلالیتP با افزایش مقدار K و REE، شرایط جدایش آپاتیت از مذاب مادر را فراهم کرده است. ماگمای مادر مذاب سازندة تودة آذرین درونی رزگاه، آمفیبولیت شناخته شد و محیط‌های مرتبط با فرورانش و کمان‌های پسابرخوردی محیط زمین‌ساختی پیدایش این سنگ‌ها دانسته شد. بر پایة الگوی REE، می‏‌توان گفت مذاب از سنگ‏‌کرة گوشته‏‌ای زیر قاره‌ای با درجة ذوب‌بخشی کم پدید آمده است و خود گوشته نیز با سیال‌ها و مذاب‌های جداشده از مواد قاره‌ای و تختة اقیانوسی فرورونده در پهنة فرورانش، دچار آلایش شده است. بر پایة مدل زمین‏‌ساختی، پس از فرورانش صفحه عربی به زیر ورقه ایران و شکست تختال و رخداد رژیم کششی، ماگمای برخاسته از گوشته غنی‏‌شده و ذوب تختة فروروندة در قاعدة پوسته دچار جدایش بلوری شده است و سپس با نفوذ بخش جدایش‌یافته به ترازهای بالاتر پوسته، آلایش پوسته‌ای رخ داده است. با خروج گازها و پیدایش شکستگی‏‌ درسقف آشیانه، امکان نفوذ دایک‌های لامپروفیری و دیگر دایک‌های قطع‏‌کنندة تودة آذرین درونی در منطقه فراهم شده است.

 

سپاس‌گزاری

نگارندگان نهایت مراتب سـپاس خـود را بـرای پذیرش هزینه‌های پژوهش طی قرارداد 37688 از سوی سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران اعلام می‌دارند.

 

[1] slab

[2] Oceanic Island Basalt

Ameri, A. (2004) Petrological and geochemical studies of Razgah intrusive mass, (Mehraban East), Northwest of Iran (Unpublished M.Sc. dissertation). Tabriz University. (in Persian).
Ashrafi, N. (2009) Mineralogy, petrology and geochemistry of foid syenites of East Azarbaijan, Northwest Iran (Unpublished Ph.D. dissertation). Tabriz University. (in Persian).
Ashrafi, N., Hasebe, N., and Jahangiri, A. (2018) Cooling history and exhumation of the Nepheline Syenites, NW Iran: Constraints from Apatite fission track. Iranian Journal of Earth Scinces, (IJES), 10(2), 109-120, https://ijes.mashhad.iau.ir/article_543036.html
Baier, J., Audétat, A., and Keppler, H. (2008) The origin of the negative niobium tantalum anomaly in subduction zone magmas. Earth and Planetary Science Letters, 267(1-2), 290-300, https://doi.org/10.1016/j.epsl.2007.11.032
Boynton, W.V. (1984) Cosmochemistry of the rare earth elements: meteorite studies. In Henderson, P., Ed., Rare Earth Element Geochemistry. 63–114. Elsevier. Amsterdam.
Brown, G.C., Thorp, R.S., and Webb, B.P. (1984) The geochemical characteristic of granitoids in contras- ting arcs and comments on magma source. Journal of the Geological Society of London, 141(3), 413-426, https://doi.org/10.1144/gsjgs.141.3.0413
Cox, K.G., Bell, J.D., and Pankhurst, R.J. (1979) The interpretation of igneous rocks, 450 p. Allen and uniwin.
De la Roche, H., Leterrier, J., Grand Claude, P., and Marchal, M.A. (1980) Classification of volcanic and plutonic rocks using R1-R2 diagrams and major element analyses its relationships with current nomenclature. Chemical Geology, 29(1-4), 183- 210, https://doi.org/10.1016/0009-2541(80)90020-0
Dilek, Y., Imamverdiyev, N. A., and Altunkaynak, S. (2009) Geochemistry and tectonics of Cenozoic volcanism in the Lesser Caucasus (Azerbaijan) and the peri-Arabian region: collision-induced mantle dynamics and its magmatic fingerprint. International Geology Review, 52(4-6), 536-578, https://doi.org/10.1080/00206810903360422
Dostal, J., Church, B. N., Reynolds, P. H., and Hopkinson, L. (2001). Eocene volcanism in the Buck Creek Basin, central British Columbia (Canada): transition from arc to extensional volcanism. Journal of Volcanology and Geothermal Research, 107(1-3), 149-170, https://doi.org/10.1016/S0377-0273(00)00261-4
Edward, C.M.H., Menzies, M.A., Thirlwall, M.F., Morrid, J.D., Leeman, W.P., and Harmon, R.S. (1994) The transition to potassic alkaline volcanism in island arcs: the Ringgite-Beser Complex, East Java. Indonesia. Journal of Petrology, 35(6), 1557-1595, https://doi.org/10.1093/petrology/35.6.1557
Esmaeili, D. (1997) Petrological and alteration study of Razgah-Dechan pseudoleucite syenite mass (Unpublished M.Sc. dissertation). Islamic Azad University, North Tehran branch (in Persian).
Gaetani, A.G. (2004) The influence of melt structure on trace element partitioning near the peridotite solidus. Contributions to mineralogy and Petrology, 147, 511-527.
Glenn Kamber, B.S., Ewart, A., Collerson, K.D., Bruce, M.C., and McDonald, G.D. (2002) Fluid-mobile trace element constraints on the role of slab melting and implications for Archaean crustal growth models. Contributions to Mineralogy and Petrology, 144, 38-56.
Green, T.H., and Adam, J. (2002) Pressure effect on Ti- or P-rich accessory mineral saturation in evolved granitic melts with differing K2O/Na2O ratios. Lithos, 61(3-4), 271-282, https://doi.org/10.1016/S0024-4937(02)00083-X.
Harris, N.B.W., Pearce, J.A., and Tindle, A.G. (1986) Geochemical characteristics of collision zone magmatism. Geological Society Special Publication, 19(1), 67-81, https://doi.org/10.1144/GSL.SP.1986.019.01.04.
Hastie, A.R., Kerr, A.C., Pearce, J.A., and Mitchell, S.F. (2007) Classification of altered volcanic island arc rocks using immobile trace elements: development of the Th–Co discrimination diagram. Journal of Petrology, 48(12), 2341-2357, https://doi.org/10.1093/petrology/egm062
Hongyan, G., Min, S., Chao, Y., Xiao, W., Zhao, G., Zhang, L., and Fuyuan, W. (2009) Geochemical, Sr-Nd and Zircon U-Pb-Hf isotopic studies of Late – Subduction. Chemical Geology, 266(3-4), 364-398.
Jamali, H., Yaghubpur, A., and Mehrabi, B. (2012) Relationships of copper and gold mineralizations with magmatic pulses in the Khankandi and Useflu bodies, East of Ahar. Iranian Journal of Crystallography and Mineralogy, 20(3), 547-564 (in Persian), http://ijcm.ir/article-1-368-en.html
Jung, S., Hoffer, E., and Hoernes, S. (2007) Neo-Proterozoic rift-related syenites (Northern Damara Belt, Namibia): geochemical and Nd–Sr–Pb–O isotope constraints for mantle sources and petrogenesis. Lithos, 96(3-4), 415–435, https://doi.org/10.1016/j.lithos.2006.11.005
Jung, S., Huff, F., and Berndt, J. (2020) Generation of a potassic to ultrapotassic alkaline complex in a syn-collisional setting through flat subduction: Constraints on magma sources and processes (Otjimbingwe alkaline complex, Damara orogen, Namibia). Gondwana Research, 82, 267-287. https://doi.org/10.1016/j.gr.2020.01.004
Keskin, M. (2005) Domal uplift and volcanism in a collision zone without a mantle plume: Evidence from Eastern Anatolia, https://api.semanticscholar.org/CorpusID:197412876
Machado, A., Lima, E.F., Chemale, J.F., Morta, D., Oteiza, O., Almeida, D.P.M., Figueiredo, A.M. G., Alexandre, F.M., and Urrutia, J.L. (2005) Geochemistry constraints of Mesozoic-Cenozoic calc-alkaline magmatism in the South Shetland arc, Antarctica. Journal of South American Earth Science, 18(3-4), 407-425, https://doi.org/10.1016/j.jsames.2004.11.011
Mahdavi, M.A., and Fazli, A. (2008) Ahar Geological Quadrangle Map 1:100000. Geological Survey and Mineral Exploration of Iran (in Persian).
Morris, E.M., and Pasteris, J.D. (1987) Mantle metasomatism and alkaline magmatism, 383 p. Special Publication 215, Geological Society of America, Colorado.
Müller, D., and Groves, D.I. (1997) Potassic igneous rocks and associated gold copper mineralization, 242 p., 2nd Edition, Springer Verlag.
Opio-Aketch, N., Tarney, J., and Hoshino, M. (1999) Petrology and geochemistry of granites from Archean terrain north of lake Victoria,Western Kenya. Journal of African Earth Science, 29(2), 283-300, https://doi.org/10.1016/S0899-5362(99)00098-6
Patino Douce, A.E. (1999) What do experiments tell us about the relative contributions of crust and mantle to the origine of granitic magmas?. Geological Society of London,special publication. 168(1), 55-75, https://doi.org/10.1144/GSL.SP.1999.168.01.05
Prouteau, G., and Scaillet, B. (2003) Experimental Constraints on the Origin of the 1991 Pinatubo Dacite. Journal of Petrology, 44(12), 2203–2241, https://doi.org/10.1093/petrology/egg075
Rabiee, A., Rossetti, F., Asahara, Y., Azizi, H., Lucci, F., Lustrino, M., and Nozaem, R. (2020) Long-lived, Eocene-Miocene stationary magmatism in NW Iran along a transform plate. Gondwana Research, 85, 237-262, https://doi.org/10.1016/j.gr.2020.03.014
Rollinson, H.R. (1993) Using geochemical data, evaluation, presentation, interpretation. 352 p. Longman Scientific and Technical, London.
Shand, S.J. (1943) Eruptive Rocks. Their Genesis, Composition, Classification, and Their Relation to Ore-Deposits with a Chapter on Meteorite. John Wiley and Sons,
Shang, C.K., Satir, M., Sieble, W., Nsifa, E.N., Taubald, H., Liegeoise, J.P., and Tchoua, F.M. (2004) Geochemistry, Rb-Sr and Sm-Nd systematic: Case of the Sangmelima region, Ntem Complex, southern Cameroon. Journal of African Earth Science, 40(1-2), 61-79.
Soesoo, A. (2000) Fractional crystallization of mantle‐derived melts as a mechanism for some I‐type granite petrogenesis: an example from Lachlan Fold Belt, Australia. Journal of the geological Society, 157(1), 135-149, https://doi.org/10.1144/jgs.157.1.135 
Sun, S.S., and McDonough, W.F. (1989) Chemical and isotopic systematics of oceanic basalts: implications for mantle composition and processes. Journal of the Geological Society, London, Special Publications, 42(1), 313-345, https://doi.org/10.1144/GSL.SP.1989.042.01.19 
Thompson, R.N., and Fowler, M.B. (1986) Subdaction related shoshonitic and ultrapotassic magmatism, a study of Siluro- Ordovician syenites, from the Scottish Caledonids. Contributions to Mineralogy and Petrology, 94(4), 507-522.
Tsuchiya, N., Suzuki, S., Kimura, J-I., and Kagami, H. (2005) Evidence for slab melt/ mantle reaction: Petrogenesis of early cretaceous and eocene high-Mg andesites from the kitakami mountains, Japan. Lithos, 79(1), 179–206, https://doi.org/10.1016/j.lithos.2004.04.053
Turner, S., Arnaud, N., Liu, J., Rogers, N.W., Harris, N.B., and Kelley, S.P. (1996) Van calsteren, P. and Deng, W. Post-collisional, shoshonitic volcanism on the Tibetan Plateau: implications for convective thinning of the lithosphere and the source of ocean island basalts. Journal of Petrology, 37(1), 45-71, https://doi.org/10.1093/petrology/37.1.45 
Wolf, M.B., and London, D. (1995) Incongruentdissolution of REE and Sr rich apatite in peraluminous granitic liquids: differential apatite, monazite, and xenotime solubilities during anatexis. American Mineralogist, 80(7-8), 765-775, https://doi.org/10.2138/am-1995-7-814